دانش نامه:سیاست‌های کلی

در ذیل شما سیاست‌های کلی دانش‌نامه را مشاهده می‌نمایید که عدم پیروی از آن موجب حذف مطالب می‌شود! حتما در مطالعه‌ی آن دقت لازم را مبذول فرمایید.

دیدگاه بی‌طرف

همان طور که از اسم دانش‌نامه پیداست هدف آن، قرار دادن اطلاعات صحیح در اختیار مخاطب است به گونه‌ای که از نظری خاص دفاع نشده و قضاوت بر عهده مخاطب گذاشته می‌شود. دانش‌نامه اختلاف نظرها را توضیح دهد، اما در آن‌ها دخالت نمی‌کند!

رعایت بی‌طرفی وابسته به حسن نیت ویراستاران است که باید تلاش کنند که اطلاعات را ارائه کنند، نه این‌که یک دیدگاه خاص را ترویج کنند. با رعایت این نکات، دستیابی به سطحی از بی‌طرفی برای یک دانش‌نامه فراهم می‌شود.

عقاید به عنوان حقیقت ارائه نشود!

مطالبی که در متن مقالات دانش‌نامه بیان می‌شود یا نوعی دیدگاه است و یا اینکه در توضیح و تبین هرچه بهتر یک دیدگاه می‌کوشد که در هر دو حالت نباید مطالب طوری بیان شود که مخاطب آن حرف یا نظر را، نظر یا حرف دانش‌نامه بداند.

به عنوان مثال، یک مقاله نباید بگوید که «کشتار حلبچه بسیار شیطانی بود»، بلکه باید بگوید که «کشتار مردم حلبچه بوسیله صدام نمودی از جنایات جنگی وی بیان شده است».

مثال دیگر به جای جمله «عملیات بازی دراز یکی از بهترین عملیات های خلبانان جان بر کف نیروی هوایی در دوران دفاع مقدس است» باید این‌چنین گفت:«پشتیبانی خلبانان هوانیروز كرمانشاه و در راس آنها شهید علی‌اكبر شیرودی سبب پیروزی در عملیات بازی دراز شد»

از ارائه‌ی دیدگاه‌هایی که به شدت مورد جدال هستند به عنوان حقایق خودداری شود.

اگر منابعی معتبر، نظرات متناقضی در مورد یک موضوع ارائه می‌کنند، این نظرات، به عنوان دیدگاه‌های مختلف در مقاله بیان شود و نه به عنوان حقایق، و هرگز نباید آن‌ها به صورت عبارات مستقیم ارائه شود.

مثل اینکه: آیا رژیم بعث آغازگر جنگ هشت ساله با ایران بوده یا ایران شروع کننده بود، دیدگاه‌های مختلفی در این زمینه وجود دارد:

اول: درگیری‌های پراکنده مرزی دو کشور با یورش همزمان نیروی هوایی عراق به ده فرودگاه نظامی و غیرنظامی ایران و تهاجم نیروی زمینی این کشور در تمام مرزها به یک جنگ تمام‌عیار تبدیل شد.

دوم: عراق بعد از انقلاب و برای مرزگشایی به مرزهای ایران حمله کرد.

سوم: به علت روابط تیره و تار بین دو کشور جنگ بین آن‌ها در گرفت.

چهارم: اختلاف مرزی بین دو کشور ایران و عراق موجب شروع جنگ بین آن‌ها شد.

پنجم: ایران بعد از انقلاب و برای مرزگشایی به مرزهای عراق حمله کرد.

دیدگاه‌های غالب، به عنوان منبع برای دانش‌نامه استفاده می‌شود.

مثال اینکه "'ایران پس از اشغال خرمشهر توسط نیروهای بعث عراق، با انجام چندین عملیات نهایتا در عملیات الی بیت‌المقدس موفق به بازپس‌گیری این شهر شد'"

و یا اینکه "'ایران توانست در دو سال اول جنگ، پدافند هوایی عراق را نابود کند.'"

در زبان دانش‌نامه قضاوت وجود ندارد.

در یک دیدگاه بی‌طرف، نسبت به موضوع مقاله (و آن چه منابع معتبر درباره‌ی موضوع مقاله گفته‌اند) نه ابراز علاقه وجود دارد نه بی‌توجهی و این یعنی  باید با شفافیت، در مورد دیدگاه‌های مختلف صحبت کرد و البته از هیچ‌کدام جانب‌داری نکرد.

• مثال اول:

بیان غلط: جنگ ایران و عراق بین مردم بی‌دفاع و مظلوم ایران (در این جمله نوعی جانب‌داری و بیان احساسات وجود دارد) و نیروهای تا دندان مسلح ارتش حزب بعث عراق رخ داد.

بیان درست: در جنگ ایران و عراق، از یک‌طرف مردم ایران و از طرف دیگر ارتش حزب بعث عراق وارد میدان مبارزه شدند.

• مثال دوم:

بیان غلط: عراق در جنگ 8 ساله علیه ایران به طور گسترده از سلاح های شیمیایی علیه زنان و کودکان و مردم بی دفاع استفاده کرد.

بیان صحیح: طبق اسناد سازمان ملل، عراق به طور وسیع از سلاح های شیمیایی علیه ایران استفاده کرد.

• مثال سوم:

بیان غلط: عراق همواره شهر های غیر نظامی و مردم مظلوم ایران را بیرحمانه بمباران میکرد.

بیان صحیح: عراق در طول جنگ با ایران همواره به بمباران مواضع غیر نظامی ایران پرداخته است.

جایگاه یکسان و متناسب دیدگاه‌های مختلف

دیدگاه‌های مختلف در متن مقاله بیان می‌شوند و با توجه به مقبولیت و اعتبار منابع از آن‌ها حمایت می‌شود؛ این حمایت باید به میزان یکسان بین دیدگاه‌های مختلف انجام شود و باعث برتری یکی بر دیگری نگردد.

به این مثال توجه کنید:

در حمله شیمیایی عراق به شهر حلبچه دو دیدگاه وجود دارد:

1. این حمله به صورت تدافعی و برای از بین بردن نیروهای ایرانی صورت گرفت.
2. ارتش بعث عراق برای ایجاد رعب و وحشت و جلوگیری از ورود نیروهای ایرانی به عراق این حمله را انجام داد.

• نکته مهم: هر دو این نظریات مدافعان و مخالفانی دارند و در این میان مدافعان نظریه دوم به این عقیده هستند که چون زمان حمله، نیروهای ایران داخل حلبچه نبوند، پس فرض اول صرفاً یک ادعای بدون دلیل است.

دستیابی به دیدگاه بی‌طرف

مطالب دانش‌نامه بی‌دلیل حذف نشوند. اگر مطلب یا مطالبی جانب‌دارانه به نظر می‌رسند با ویرایش متن-بازنویسی و اضافه کردن منابع می‌توان آن‌ها را به تعادل رساند. حذف مطالب را زمانی انجام دهید که دلیل خوبی داشته باشید مثل اینکه نتوان از راه‌هایی چون ویرایش متن-بازنویسی و اضافه کردن منابع، متن را اصلاح کرد و یا اینکه فلان مطلب باعث نشر اطلاعات غلط یا گمراه کردن خواننده‌ها شده است.

به این مثال توجه کنید: واکنش ایران به این قطعنامه این بود که آن را نه قبول و نه رد کرد. پس از ویرایش:واکنش ایران به این قطعنامه این بود که آن را نه قبول و نه رد کرد و همانند قبل خواستار آن بود که عراق به روشنی به عنوان متجاوز شناخته شود. خواسته‌ای که در هیچ‌کدام از قطعنامه‌های سازمان ملل منظور نشد.

در مثال فوق دیدگاهی بیان می‌شود که در صورت متعادل نشدن و اضافه نکردن منبع، موثق نخواهد بود و در ادامه می‌بینیم که با اضافه کردن منبع مناسب دیدگاه به تعادل می‌رسد.

نام‌گذاری مقالات

در نام‌گذاری به این نکات توجه کنید:

• عبارات بی‌طرف ارجح‌اند
•  نامی که خوانندگان بیشتر با آن آشنا هستند می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد، هر چند برخی آن را جانب‌دارانه تلقی کنند. برای مثال، نام‌های پر استفاده‌ی کشتار حلبچه، رسوایی بنی‌صدر ، نام‌هایی درست برای اشاره به موضوعاتی همراه با چون و چرایی هستند، اگر چه ممکن است به نظر برسد که به قضاوت گذاشته‌شده‌اند.
• نام باید به محتوا مرتبط باشد
• از نام‌هایی که موجب اختلاف است پرهیز کنید
• عناوین توصیفی را بی‌طرفانه انتخاب کنید: عنوان «نقد منتظری» بهتر است به «نظرات جامعه ایران درباره حسینعلی منتظری» تغییر نام یابد.

به این مثال‌ها دقت کنید: عملیات فتح المبین / عملیات بیت‌المقدس / عملیات والفجر 5 / جنگ نفت‌کش‌ها / بمباران شیمیایی سردشت

ساختار مقاله

در ساختار یک مقاله باید به نکات زیر توجه شود:

• دیدگاه‌ها نباید به گونه‌ای بیان شوند که گویی حقیقت‌اند!
• دیدگاه قالب و مورد قبول را در متن مشخص کند هرچند که به پیام نظریات مختلف می‌پردازید
• دیدگاه‌هایی که طرفداران کمتر، منابع نامعتبر یا مورد شک و ابهام دارند دیدگاه‌های حاشیه‌ای محسوب می‌شوند و باید توجه داشت این دیدگاه‌ها به اندازه دیدگاه‌های قالب در متن مورد توجه قرار نگیرند زیرا باعث ترجیح اقلیت (دیدگاه حاشیه‌ای) بر اکثریت (دیدگاه قالب که طرفدار بیشتر و منبع موثق دارد) می‌شوند.
• از پرداختن به دیدگاه‌هایی که مورد اختلاف شدید است پرهیز کنید.
• اگر می‌خواهیم مناقشه را منصفانه مطرح کنیم باید به دیدگاه‌های رقیب و متخاصم به نسبت میزان مقبولیتشان در میان اهل فن یا طرف‌های مربوط(درگیر) بپردازیم.
• آرای اقلیت‌های کوچک در مقاله‌های مربوط به خودشان مورد توجه قرار گیرد.

به این مثال توجه کنید: در طول جنگ، هر دو کشور ایران و عراق، یکدیگر را به نقض حقوق اسرای جنگی و شکنجه آنان متهم کرده و در این زمینه شکایاتی را به سازمان ملل ارائه نمودند. ( این مثال بیان شده مورد تردید است و افراد مختلف در مورد آن نظریات مختلفی داده اند؛ این مثال بیان کننده حقیقت نیست و تنها در مقام اطلاع رسانی میباشد )

مثال: ایالات متحده آمریکا در اواخر جنگ به شکل مستقیم وارد درگیری با ایران شد. ( این مثال نیز مورد تردید و ابهام است. در این مثال از پرداختن به دیدگاه های مختلف افراد اجتناب شده است و این جمله در مقام بیان حقیقت نیست )

تعادل

زمانی که منابع مشهور با یکدیگر در تناقض‌اند و نسبتاً از نظر شهرت برابرند، روی هر دو رویکرد کارکنید تا تعادل برقرار شود. مثال اختلاف در تعداد شهدای یک عملیات که به وسیله دو ارگان مختلف ارائه‌شده، سبب شرح دادن شفاف نظریه‌های مخالف هم می‌شود، بدین گونه که با ترسیم اوضاع با استفاده از منابع دست دوم یا سوم، این اختلاف عقیده را از دیدگاهی بی‌طرف توصیف می‌کند.

مثال: جنگ در نهایت پس از حدود ? سال در مرداد ???? با قبول آتش‌بس از سوی دو طرف و پس از به جا گذاشتن یک میلیون نفر تلفات و ???? میلیارد دلار خسارات به دو کشور خاتمه یافت.

لحن بی‌طرف

دانش‌نامه اختلافات را توصیف می‌کند، اما در آن‌ها درگیر نمی‌شود و این توصیف به لحنی بی‌طرف نیاز دارد. مقاله‌های دانش‌نامه باید طوری باشد که نه بر عقیده‌ای صحه بگذارد و نه آن را رد کند. سعی کنید از شرکت‌کنندگان در اختلافات بزرگ نقل‌قول مستقیم نکنید، مناقشه را خلاصه کرده و با لحنی بی‌طرفانه آن را ارائه دهید.

• به نکته زیر توجه کنید:

جانب‌داری لزوماً آگاهانه نیست. مثلاً کسی که در زمینه‌ای تازه‌کار است از درک این نکته بازمی‌ماند که آنچه به نظرش بدیهی و منطقی می‌آید در واقع طرفداری از یک جانب خاص است. باید توجه کرد داشتن دیدگاهی بی‌طرف به معنای پنهان کردن دیدگاه‌های مختلف نیست، بلکه نشان دادن گوناگونی دیدگاه‌هاست. در صورت وجود مناقشه، جنبه‌های قوی و ضعیف هر دیدگاه نشان داده خواهد شد بدون اینکه به نفع دیدگاه خاصی سو گیری شود. 

بازنویسی

گاهی یک یا چند جمله‌ی بالقوه جانب‌دارانه می‌تواند به صورتی بیشتر «بیطرفانه» بازنویسی شود. مثلاً «عملیات والفجر8 بهترین عملیات دفاع مقدس بود» می‌تواند به صورت «از عملیات والفجر8 به‌عنوان بهترین عملیات دفاع مقدس یاد شده است.» بازنویسی شود و صورت بهتر آن اینگونه‌است: «عملیات والفجر8 به اذعان بسیاری از کارشناسان نظامی جهان بهترین عملیات در دوران دفاع مقدس بود.» البته به شرط اینکه این دعاوی درست و قابل‌اثبات باشد.

تأیید پذیری

محک گنجاندن مطالب در دانش‌نامه، قابل تأیید بودن آن‌ها است و نه حقیقت داشتن و درستی آن‌ها. به عبارت دیگر محک گنجایش مطالب این است که خوانندگان مقاله قادر باشند، مطالب اضافه‌شده به دانش‌نامه را از نظر منابع معتبر مورد بررسی قرار دهند، و نه اینکه نویسندگان مقاله به حقیقت و درستی آن‌ها معتقد باشند. هر مطلبی که منبعِ آن یاد نشده باشد می‌تواند مورد چالش قرارگرفته و در نهایت حذف شود. ویرایشگران باید منبع معتبری برای هر نقل‌قول یا هر مطلبی که امکان به چالش کشیده شدن آن باشد، ارائه کنند، وگرنه آن مطالب برچسب خورده و نهایت پاک خواهند شد.

منبع

تمام نقل‌قول‌ها و محتواهایی که به چالش کشیده شده یا ممکن است به چالش کشیده شوند، باید دارای منبعی معتبر باشند که در متن، مورد یادکِرد قرار گرفته باشند. منابع را به طور واضح و دقیق استفاده کنید، و هر زمان که لازم است شماره‌ی صفحه را هم ذکر کنید.

نکته مهم  : مسئولیت ارائه مدرک با ویرایشگری است که مطلب را اضافه می‌کند یا بازیابی می‌کند. شما می‌توانید هر محتوایی را که فاقد منبع است پاک‌کنید. اینکه به چه سرعت این کار باید انجام شود بستگی به محتوا و وضعیت کلی مقاله دارد. برخی ویرایشگران ممکن است به شما اعتراض کند که چرا بدون اینکه به آن‌ها فرصت منبع گذاشتن بدهید مطالب را حذف کردید. بهترین راه آن است که در حد معقولی قوطی بلندش تا خودتان منابعی را پیدا کنید و به مقاله اضافه کنید. اما توجه داشته باشید که هیچ محتوای بدون منبع (یا دارای منبع ضعیف) را در مقاله‌هایی که ممکن است بر اعتبار افراد زنده لطمه بزنند، باقی نگذارید.