شهیدابو علی فتال واعظ نیشابوري

استاد والا مقام

محمـد بن الحسن بن علی بن احمـد بن علی الفتـال واعـظ نیشـابوري نویسـنده کتـاب مشـهور (( روض ? الواعظین )) و (( التنویر فی التفسـیر )) و از اسـتادان ابن شـهرآشوب است. وي پرچمدار دانش و ادب قرن شـشم به شـمار می رود. در فقه و حدیث اسـتادي مبرز و توانـا بود. دانش و زهـد و پارسائی را یک جا در وجودش گرد آورد. سـخنرانی بود با منطقی رسا و کوبنـده، و واعظی که پنـد با سـخن و با عمل می داد تا جائی که خلق شـیفته ي او گشـتند و سـر از اعتماد به خدمتش سودند و بانگ ثنا و تجلیل برادشتند . شیخ منتخب الدین در (( فهرست )) می نویسد: شـیخ شـهید محمد بن احمد فارسـی مؤلف کتاب (( روض ? الواعظین )) است. و پس از شـرح مفصـلی چنین ادامه می دهـد: شـیخ محمد بن علی فتال نیشابوري مؤلف کتاب تفسـیر، راویی مورد اعتماد است و چه مورد اعتمادي هم. جمعی از راویان موثوق برایم تفسیرش را نقل کرده اند . از سـخنش به نظر می رسـد که این دو نام، از آن یک تن باشـد، چنانکه خونساري هم در (( روضات )) می گوید. و از سـخن ابن شهر آشوب در مقـدمات کتـاب (( منـاقب )) همین بر می آیـد آنجـا که می گویـد: فتال برایم کتاب (( التنویر فی معانی التفسـیر )) و کتاب (( روضه الواعظین )) را بر خواند و بیاموخت. ابن داود در کتاب (( رجال )) از او بدین عبارت یاد می کند : محمد بن احمد بن علی فتال نیشابوري معروف به ابن الفارسـی عقیـده شناسـی جلیل القـدر و فقیهی دانشـمند و زاهد و پارسا بود که ابوالمحاسـن عبدالرزاق ملقب به شهاب الاسلام رئیس نیشابور او را بکشت . مشـعري، علاـمه ي مجلسـی، نـوري و دیگر نویسـندگان از او به عنـوان شـهید یـاد کرده و تجلیـل نموده انـد، امـا من مـاجراي شهادتش را در کتابی ندیدم جز در فهرست کتابخانه ي رضوي که می گوید: به خاطر شیعی بودن به قتل رسید . (( فتال )) از نام هایی است که به بلبل داده انـد و به معنی چهچه زن است.شایـد این لقب را بـدان سـبب یافته باشـد که در وعظ و خطابه شـیوا گو بوده و نغمه سـرا، و بیانی شیرین داشته و کلماتی زیبا و لطیف می آورده است. جز او تنی چند دیگر از علماي ما بدین لقب خوانده شده اند: دانشمند نامی جمال الدین حسن بن عبدالکریم فتال، استاد ابن ابی جمهوراحسائی دانشمند توانا سید حسن بن عبداالله فتال حسینی نجفی در قرن دهم.فقیه تفسیردان شاگرد شهید ثانی سید رحمه االله فتال نجفی که شیخ بهائی در سال 1001ه از قزوین برایش قصیده ي رائیه خویش را فرستاد ^[۱]

1. ↑ کتاب شهیدان راه فضیلت- علامه امینی