عملیات کربلای1

• معرفی عملیات
• پیامدها

نام عملیات: کربلای 1

رمز عملیات: «يا ابوالفضل العباس(عليه السلام) ادركني»

منطقه عملیات: جبهه میانی – مهران تاریخ عملیات: 9/4 تا 19/4/1365

نوع عملیات: گسترده

هدف: آزادسازی شهر مهران و ارتفاعات مهران

فرماندهی عملیات: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

سازمان عمل کننده: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

استعداد نیروهای درگیر خودی: 34 گردان پیاده، 4 گردان زرهی، 9 گردان ادوات و 6 گردان توپخانه

استعداد نیروهای درگیر دشمن: 52 گردان پیاده، 7 گردان زرهی، 5 گردان مکانیزه، 23 گردان کماندو، 24 گردان گارد جمهوری و 15 گردان توپخانه

تلفات دشمن: حدود 10000 کشته و زخمی، 1210 اسیر

خسارات دشمن: انهدام 110 دستگاه تانک و نفربر و تعداد زیادی ادوات و خودرو

غنایم: 69 دستگاه تانک و نفربر، 8 دستگاه ماشین آلات مهندسی، 61 قبضه ادوات و 64 خودرو

نتایج: آزادسازی شهر مهران، 8 روستای منطقه، پاسگاه دراجی و سلسله ارتفاعات قلاویزان، به ویژه قله 223؛

در مجموع، منطقه ای به وسعت 175 کیلومترمربع از خاک ایران و عراق آزاد شد.

http://www.ashoora.ir/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3/article/2789-1.html

• عملیات کربلای 1 چگونه اجرا شد. (1)

24 ساعت قبل از شروع عملیات، 2 گردان از لشکر علی بن ابی طالب (علیه السلام) برای دور زدن ارتفاعات قلاویزان حرکت کردند. همزمان با حرکت این نیروها، توفان نسبتا شدیدی، همراه با گرد و غبار، سطح منطقه عملیات و عقبه های خودی را پوشاند و دقیقا این وضعیت در زمانی بود که یگان‌های خودی مشغول انتقال نیرو و امکانات به منطقه بودند.

از غروب روز دوشنبه 9/4/1365، نیروها از خط خودی به طرف دشمن حرکت کردند؛ حدود یک ساعت مانده به زمان شروع عملیات، نیروهای دشمن که به دلیل تردد روزانه رزمندگان حساس شده بودند، به طور گسترده ای اقدام به پرتاب گلوله های منور و شلیک سراسری تیربار نمودند. در این وضعیت، نیروهای خودی که در حال نزدیک شدن به دشمن و بعضا در حال باز کردن معابر بودند، تصور کردند عملیات لو رفته و دشمن هوشیار شده است. قرارگاه نجف را سکوت فرا گرفت؛ اما ساعتی بعد (قبل از شروع عملیات)، مشخص گردید که آتش دشمن تنها به دلیل احساسی کاذب بوده است؛ نه اطلاع از عملیات رزمندگان. سرانجام، حدود ساعت 22:30 دوشنبه 9/4/1365، عملیات با رمز «يا ابوالفضل العباس (عليه السلام) ادركني» آغاز شد.

با اعلام رمز عملیات، رزمندگان به قوای دشمن حمله کردند و در بیشتر محورها خطوط دشمن را شکستند و به داخل مواضع آن‌ها نفوذ کردند؛ اما در محور لشکر 25 کربلا در ارتفاعات قلاویزان، به دلیل وجود جاده ای در ارتفاعات و استحکامات و موانع بسیار که موجب تسلط دشمن بر این جاده شده بود، پیشروی با کندی رو به رو شد؛ به طوری که فرمانده گردان خط شکن لشکر 25 کربلا اعلام کرد امکان پیشروی در این محور وجود ندارد؛ اما پس از یک ساعت درگیری و حرکت خودروها، دستگاه های مهندسی و ادوات زرهی به صورت ستونی با چراغ روشن به طرف خط، نیروهای دشمن متزلزل شدند و بدون مقاومت قابل توجه، عقب نشینی کردند که در پی آن، نیروهای پیاده به پیشروی ادامه دادند.

از سوی دیگر، همزمان با شروع عملیات، تیپ 4 زرهی لشکر 21 حمزه ارتش با نیروهایی از تیپ 114 امیرالمومنین (علیه السلام) سپاه در محور باغ کشاورزی تظاهر به تک کردند و با اجرای آتش توپخانه و تیر مستقیم، دشمن را به خود مشغول نمودند. در محور لشکر 17 علی بن ابی طالب (علیه السلام) نیز نیروها در حالی به بالای ارتفاعات رسیدند و به دشمن مسلط شدند که دشمن متوجه حرکت آن‌ها نشده بود و این یگان همزمان با سایر محورها درگیری را آغاز کرد. حمله رزمندگان لشکر 17 به قدری برای نیروهای عراقی غافل گیر کننده بود که بسیاری از آن‌ها برای فرار از محاصره، خود را به پایین ارتفاعات می‌انداختند و بعضا به طرف خط خودی فرار نمودند. در مجموع، با توجه به وضعیت دشمن هنگام شکسته شدن خط و نفوذ سریع نیروهای خودی در مواضع آن‌ها، به نظر می‌رسید دشمن غافل گیر شده بود.

تلاش نیروهای لشکر 25 کربلا با توجه به مانور احاطه‌ای که روی جاده واقع بر ارتفاعات انجام دادند، تلفات بسیار سنگینی بر دشمن وارد کرد و آن‌ها تا صبح توانستند به اهداف مورد نظر دست یابند و یک قرارگاه فرماندهی تیپ دشمن را تصرف نمایند. لشکر 17 علی بن ابی طالب (علیه السلام)، پس از دور زدن ارتفاعات قلاویزان، با توجه به موفقیت لشکر 25 کربلا، یک گردان نیروی دیگر را وارد عمل کرد. این یگان تا صبح محدوده مأموریت خود را تصرف و پاکسازی کرد و تعداد بسیاری از افراد دشمن را اسیر نمود. لشکر 41ثارالله (علیه السلام) ضمن تأمین اهداف از پیش تعیین شده خود، به طرف ارتفاعات حمرین حرکت کرد و در کنار لشکر 25 کربلا قرار گرفت. لشکر 27 حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) ضمن وارد کردن 4 گردان نیرو، پس از شکستن خط، روستای امام زاده سیدحسن را پاکسازی کرد و تپه مهم 177 را تصرف نمود. لشکر 10 سیدالشهدا (علیه السلام) همزمان با سایر یگان‌ها، پس از شکستن خط و پاکسازی آن، در کنار لشکر 27 مستقر گردید. در مجموع، یگان‌های عمل کننده تا قبل از روشنایی صبح اهداف مرحله اول عملیات را کاملا تصرف کردند و با روشن شدن هوا تا یک سوم از محدوده مرحله دوم عملیات را نیز تأمین نمودند. هر چند ارتش عراق در روز اول عملیات با وارد کردن یگان‌های احتیاط با قوای خودی درگیر شد، لیکن در این روز، هیچ حرکت اساسی و حساب شده ای اعم از پاتک و یا استفاده از نیروی هوایی و توپخانه مشاهده نشد و این وضعیت برای عموم فرماندهان عملیات غیر منتظره بود. مسئول واحد شنود قرارگاه نجف به فرمانده کل سپاه در این باره گفت: «به كار نگرفتن نيروي هوايي در 24 ساعت گذشته و وارد نكردن نيروهاي احتياط، در عين حال كه لشكر 6 و لشكر گارد به طور طبيعي قرار بوده وارد منطقه شوند، مشكوك به نظر می‌رسد. شايد دشمن در مناطق ديگر قصد تك به مواضع نيروهاي خودي را دارد. به هر حال، ما با تأكيدات شما به نيروهايمان در فاو اعلام آماده باش داده‌ایم و گفته‌ایم وضعيت دشمن را بررسي نمايند.»

از سوی دیگر، بنا به درخواست قرارگاه از نیروی هوای ارتش، یک هواپیمای جنگنده خودی مواضع دشمن را بمباران کرد؛ لیکن هنگام برگشت هدف یک موشک دشمن قرار گرفت و در جنوب منطقه عملیاتی مهران، در خاک عراق سقوط کرد. همچنین یک هلی کوپتر کبری که در حال اجرای مأموریت در این منطقه عملیاتی بود، بر اثر اصابت گلوله سقوط کرد که خلبانان آن مجروح شدند و به عقب منتقل گردیدند. در ادامه عملیات، مقر تیپ‌های 443 و 705 پیاده – که فرمانده یکی از این دو تیپ در کنار خودروی خود کشته شده بود – تصرف شد. این وضعیت، حاکی از این بود که قبل از این که رزمندگان با نیروهای عمده این دو تیپ درگیر شوند، قرارگاه فرماندهی تیپ‌ها را منهدم کرده‌اند. لذا عمده قوای این دو تیپ با یک حالت گیجی، ضمن جنگ و گریز عقب نشینی کردند. در مجموع، در شب اول عملیات 80% از 10 گردان نیروهای پیاده دشمن، که در محدوده منطقه مرحله اول عملیات حضور داشتند، منهدم شدند. البته با شروع عملیات، تیپ 1 کماندویی سپاه چهارم عراق از بدره حرکت کرد و در ساعت 5 صبح به منطقه وارد و در ساعت 6 صبح با نیروهای خودی درگیر شد که در نتیجه هر 3 گردان آن منهدم گردید.

علاوه بر این، صبح هنگام، نیروهای احتیاط دشمن در محور امام زاده سیدحسن دست به پاتک زدند که با مقابله لشکر 27 مواجه شدند و با ورود هلی کوپترهای هوانیروز به صحنه نبرد و انهدام چندین دستگاه تانک عراقی، این پاتک خنثی گردید. یگان‌ها با هماهنگی یکدیگر، عملیات را در تمام محورها با قدرت و سرعت و بدون وقفه در طول روز اول ادامه دادند.

قرارگاه فرماندهی عملیات تقریبا در موضع انفعال قرار گرفته بود؛ چرا که دشمن از هم گسیخته شده و یگان‌ها از موقعیت استفاده کرده، بدون توقف به پیشروی ادامه دادند و سپس به قرارگاه پیشنهاد نمودند که عملیات در روز ادامه پیدا کند. از این به بعد، یگان‌ها ابتدا پیشروی می‌نمودند و هدف را تصرف می‌کردند و سپس قرارگاه را در جریان وضعیت قرار می‌دادند. به طور مثال، پس از این که نیروها تا شیار «ميگ سوخته» پیشروی کردند، خبر آن را به قرارگاه دادند. به این ترتیب بود که اهداف مرحله دوم عملیات تا پایان روز اول تأمین گردید.

در شب دوم، اجرای مرحله سوم عملیات آغاز شد. در این شب، لشکر 10 سیدالشهدا (علیه السلام) به استراحت پرداخت و تیپ 21 امام رضا (علیه السلام) با 3 گردان نیرو، در محور لشکر 10 عملیات را شروع کرد و پس از پاکسازی هرمزآباد تا 500 متری شهر مهران پیشروی کرد. لشکر 41 ثارالله (علیه السلام) نیز همراه با لشکر 25 کربلا از شیار میگ سوخته (بعد از جبل حمرین در امتداد مرز) عبور کردند و لشکر 27 حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) روستای بهین بهروزان را پاکسازی نمود. در نهایت، کلیه یگان‌های عمل کننده، ضمن پیشروی در باقیمانده محدوده مرحله دوم عملیات، تا قبل از روشنایی صبح خط سراسری از هرمزآباد تا شیار میگ سوخته و مقداری از محدوده مرحله سوم عملیات را تأمین کردند. در شب دوم خبرهای مختلفی از

عقب نشینی دشمن در محورهای باغ کشاورزی و تپه های غلامی و پاسگاه دراجی می‌رسید که قرارگاه با ناباوری با این خبر برخورد می‌کرد. صبح روز عملیات مشخص شد که اکثر نیروهای دشمن در محورهای فوق عقب نشینی کرده‌اند و سرعت عقب نشینی چنان بوده که بسیاری از وسایل زرهی آن‌ها از روی جاده آسفالت به پایین افتاده و واژگون شده است.

http://www.ghaemiyeh.com/library/category/ready/book/2049/Page-20

• عملیات کربلای 1 چگونه اجرا شد.(روز دوم عملیات)

آزادسازی شهر مهران (11/4/1365)

با روشن شدن هوا، در روز دوم نیروها با روحیه ای تهاجمی، ضمن تقویت خود، به سمت دشمن حرکت کردند. در محور باغ کشاورزی، دشمن سازمان رزم خود را از دست داده و در حال عقب نشینی بود. در این محور، نیروهای اطلاعات قرارگاه نجف به سرعت به باز کردن معابر مین مشغول شدند. سپس با کمک تعدادی از نیروهای ارتش با سوار شدن بر نفربر، بدون درگیری مهمی وارد باغ کشاورزی شدند و از نیروهای پراکنده دشمن حدود 100 اسیر گرفتند. لشکر 10 سیدالشهدا (علیه السلام) نیز از طریق روستای هرمزآباد از پشت به طرف باغ کشاورزی حرکت کرد و ضمن جنگ و گریز با نیروهای در حال فرار دشمن، بسیاری از آن‌ها را به اسارت درآورد. علاوه بر این، تیپ 21 امام رضا (علیه السلام) که در شب گذشته تا پشت دیوارهای شهر مهران پیشروی کرده بود، با روشن شدن هوا از 2 محور شهر را دور زد و به طرف روستای فرخ آباد و روستای رستم آباد رفت و ضمن پاکسازی و تصرف آن‌ها در غرب مهران الحاق نمود. سپس اقدام به احداث خاکریز کرد و شهر مهران بدون هیچ گونه درگیری به محاصره نیروهای خودی درآمد. نیروهای تیپ امام رضا (علیه السلام) نزدیک ظهر از چند محور وارد شهر شدند و دشمن که قبلا عمده قوای خود را از شهر تخلیه کرده بود

با ورود نیروهای خودی، ضمن جنگ مختصری تسلیم شد و شهر مهران تا غروب همین روز کاملا پاکسازی گردید. همچنین نیروهای عراقی از محورهای باغ کشاورزی و تپه های غلامی و پاسگاه دراجی کاملا عقب نشینی کردند و این مناطق همزمان با مهران به تصرف نیروهای خودی درآمد. در محور لشکر 41 ثارالله (علیه السلام)، نیروهای خودی هنگام پیشروی به سمت ارتفاعات قلاویزان عراق، نیروهای دشمن را در چند نقطه دور زده و محاصره کردند.

از سوی دیگر مرکز شنود اعلام کرد نیروهای فراری عراقی گفته‌اند که نیروهای ایرانی قصد دارند به طرف شهر بدره و زرباطیه پیشروی کنند. متعاقب آن، دو گردان مهندسی دشمن مأمور احداث خاکریز برای دفاع از شهر زرباطیه شدند و یک تیپ نیز مأموریت دفاع از این شهر را به عهده گرفت.

ظهر روز دوم، در قرارگاه، ادامه عملیات طرح ریزی شد که بر مبنای این طرح نیروهای خودی در شب سوم باید برای تأمین ارتفاعات قلاویزان عراق (قله 215 و یال‌های آن) آماده عملیات می‌شدند. اما لشکر 5 نصر که به طرف ارتفاعات 215 و لشکر 41 ثارالله (علیه السلام) که به طرف یال‌های آن پیش می‌رفتند، به دلیل روحیه بالای نیروهای خودی و از هم گسیختگی دشمن، همچنان به پیشروی ادامه داده و طرح مذکور را از بعد از ظهر همین روز آغاز کردند. به طور خلاصه می‌توان گفت دشمن در روز دوم به دلیل ضربه مؤثری که در آغاز عملیات متحمل شد، همچنان دچار وضعیتی نا به سامان بود و حتی نیروهای احتیاطی که وارد منطقه می‌کرد، قادر نبودند محور اصلی عملیات را تشخیص دهند و پاتک مؤثری علیه نیروهای خودی اجرا نمایند.

استیصال در جبهه دشمن به گونه ای بود که نیروی هوایی عراق، تنها به بمباران‌های پراکنده و معدود اکتفا می‌کرد و توپخانه و زرهی آن نیز به جز تحرکات ضعیفی، قادر به فعالیت دیگری نبود. همچنین در روز دوم عملیات، تیپ 66 نیروی مخصوص وارد منطقه شد و در مقابل مهران مستقر گردید. این تیپ که احتمالا برای تأمین مهران یا قلاویزان در تردید به سر می‌برد، تأمین ارتفاعات قلاویزان را به شهر مهران ترجیح داد و برای جلوگیری از پیشروی نیروهای خودی به سمت قلاویزان رفت. غافل گیری و فریب در عملیات و سرعت پیشروی نیروهای خودی به حدی موفق و مؤثر بود که دشمن پس از عقب نشینی از خط مقدم خود در شب اول عملیات، در روز دوم عملیات همچنان در گیجی به سر می‌برد و به صورت جنگ و گریز در حال عقب نشینی بود و از فرماندهان رده بالای دشمن و یگان‌های مؤثر و قوی برای مقابله با نیروهای خودی اثری دیده نمی‌شد.

در شب و روز سوم عملیات، مطابق طرح قرار بود روستای فیروزآباد و ارتفاعات قلاویزان عراق و ارتفاعات 223 آن به صورت یک خط ممتد تأمین گردد، اما نیروهای خودی در ادامه عملیات روز دوم در محور قلاویزان به طرف اهداف فوق پیشروی کردند. لشکرهای 25 کربلا و 5 نصر با هماهنگی یکدیگر به طور تلفیقی عمل نموده و به طرف ارتفاعات 223 پیشروی کردند و لشکر ثارالله (علیه السلام) نیز در یال‌های آن به پیشروی پرداخت. این یگان‌ها تا قبل از صبح روز سوم به نزدیکی ارتفاعات مزبور رسیدند. همچنین لشکر حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) در قسمت یال ارتفاعات قلاویزان به سمت غرب و تیپ امام حسن (علیه السلام) نیز با وارد کردن 2 گردان نیرو از خسروآباد به سمت فیروزآباد، عملیات را ادامه دادند که تیپ امام حسن (علیه السلام) قبل از تصرف روستای مذکور متوقف گردید. خبرهای مختلفی از طریق لشکر 5 نصر به قرارگاه می‌رسید مبنی بر این که ارتفاعات 223 تصرف شده است؛ ولی هیچ کدام به طور قاطع تأیید نگردید و بعد معلوم شد در 800 متری آن؛ یعنی، قله 210 مستقر شده‌اند.

در طول روز سوم، به رغم درگیری رزمندگان با قوای دشمن، محورهای پاسگاه دراجی و باغ کشاورزی و تپه های غلامی کاملا پاکسازی نشد و دشمن کم و بیش به طور پراکنده در این محورها حضور داشت. در ادامه عملیات، تیپ بیت المقدس به استعداد 2 گردان وارد منطقه شد و تحت امر تیپ 21 امام رضا (علیه السلام) در خط پدافندی فرخ آبادمستقر گردید. لشکر 10 سیدالشهدا (علیه السلام) از محورهای قلعه کهنه و فرخ آباد به طرف تپه های غلامی و باغ کشاورزی و پاسگاه دراجی حرکت کرد و ضمن پاکسازی کامل منطقه، عده بسیاری از نیروهای دشمن را به اسارت در آورد و سپس نیروهای ارتش در پاسگاه دراجی مستقر شدند. ساعت 6 صبح روز سوم، تیپ‌های 4 و 5 گارد ریاست جمهوری عراق به ارتفاعات 210 پاتک نمودند و پس از یک درگیری سخت آنراتصرف کردند. به همین علت، لشکرهای 25 کربلا و 5 نصر حدود 200 متر عقب آمدند. این محور استحکاماتی قوی داشت و نیروهای خودی برای نفوذ در آن تلاش می‌کردند.

در شب چهارم عملیات نیروهای خودی ضمن تصرف مواضع دشمن در فیروزآباد وارد این روستا شدند و در حالی که دشمن از این منطقه عقب نشینی کرده بود، اقدام به احداث یک خاکریز از فیروزآباد به سمت خاکریز قدیمی در فرخ آباد نمودند و سپس خاکریز را از فیروزآباد در مقابل استقرار لشکر حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) ادامه دادند و به یال‌های ارتفاعات قلاویزان رساندند. در این شب، درگیری در اطراف ارتفاعات 223 ادامه یافت و نیروهای دشمن که هنوز این ارتفاعات را در تصرف داشتند، فشار زیادی را در نقاط مختلف وارد کردند. البته دشمن همچنان در گیجی به سر می‌برد و هر چند تحرکات هوایی عراق شروع شده بود، ولی ضعیف و در حد شناسایی بود. آتش توپخانه‌اش نیز چشمگیر نبود. نیروهای تازه نفس دشمن هم تنها توانستند قسمت‌هایی از ارتفاعات قلاویزان را حفظ کنند.

پاتک شدید دشمن حدود ساعت 7 صبح 13/4/1365 (روز چهارم عملیات) آغاز شد. تیپ‌های 95، 71، 72 پیاده و تیپ‌های 4 و 5 گارد ریاست جمهوری ارتش عراق پاتک شدیدی را روی ارتفاعات قلاویزان برای تصرف قله 200 شروع کردند. با مقاومت سخت رزمندگان و حملات پی در پی آنان، این پاتک شکست خورد و قوای دشمن متحمل تلفات سنگینی شدند. در جریان این درگیری‌ها، فرمانده تیپ 4 گارد کشته شد که عراقی‌ها جسد او را به عقب منتقل کردند. در ادامه عملیات، لشکر 10 سیدالشهدا (علیه السلام) قسمت‌هایی از یال قله 210 را تصرف کرد. مرکز شنود نیز گزارش داد که در حمله هواپیماهای خودی به مواضع دشمن، 20 خودرو منهدم و 40 تن کشته و زخمی شدند.

در روز پنجم عملیات (14/4/1365)، لشکر 10 سیدالشهدا (علیه السلام) به سمت قله 210 تک نمود و این قله را مجددا به طور کامل تصرف کرد و بیش از 10 اسیر گرفت. پنجمین مرحله عملیات کربلای 1 در سحرگاه 15/4/1365، با حمله هماهنگ لشکرهای 10 و 27 شروع شد. در این حمله لشکر 10 سیدالشهدا

(علیه السلام) مأموریت تصرف قله 223 را داشت و لشکر 27 حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) مأمور تصرف یال‌های آن بود. تلاش لشکر 27 حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) در تزلزل دشمن مؤثر بود؛ به طوری که لشکر 10 سیدالشهدا (علیه السلام) با سرعت به طرف قله 223 رفت و با تاکتیک‌های احاطه ای، اهداف خود را تأمین و ضمن آن قرارگاه تاکتیکی لشکر 17 زرهی عراق را تصرف کرد.

سرانجام در مورخ 18/4/1365، لشکر 27 حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) باقیمانده یال‌های 223 در غرب این قله را تصرف کرد. در جریان این عملیات، قرارگاه تاکتیکی تیپ 24 مکانیزه لشکر 10 دشمن منهدم و تعدادی عناصر آن، از جمله فرمانده تیپ به اسارت درآمد. عملیات مزبور در واقع آخرین پیشروی نیروهای خودی در عملیات کربلای 1 بود و از این پس، نیروها به تثبیت و تحکیم مواضع تصرف شده و تقویت خطوط پدافندی موجود پرداختند و این عملیات با پیروزی کامل و با دستیابی به اهداف آن به میزان بیش از 100% به پایان رسید. در نهایت، نیروهای خودی با تسلط کامل بر قله 223 و یال‌های آن، تا 5/1 کیلومتر از قله مزبور به سمت غرب گسترش یافتند. در شمال این قله، ادامه آخرین خط خودی به این شرح بود: امتداد خط از تپه 170 به سمت شمال تا مقابل روستای فیروزآباد و از آن جا به طرف یک کیلومتری غرب فرخ آباد و سپس به سمت پاسگاه دراجی دشمن و در نهایت به ارتفاعات نمه کلان بو ختم می‌شود. (1)

پی نوشت:

1 - سند شماره 656 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش عملیات کربلای 1، راوی محسن رخصت طلب، تیر 1365، ص 30 تا 41

http://www.ghaemiyeh.com/library/category/ready/book/2049/Page-21

• نتایج عملیات کربلای 1 را تشریح نمایید.

ده روز جنگ و مقاومت در منطقه مهران، به آزادسازی 175 کیلومترمربع از خاک ایران و عراق، از جمله جاده دهلران – مهران – ایلام، شهر مهران و بیش از 8 روستای اطراف آن، ارتفاعات حساس و سرکوب قلاویزان و حمرین، خصوصا بلندترین قله منطقه (قله 223) و 2 پاسگاه مرزی منجر گردید. همچنین عقبه های دشمن از جمله شهرهای بدره و زرباطیه در دید و تیر نیروهای اسلام قرار گرفت. در این عملیات، 700 تن از نیروهای خودی شهید و 4500 تن مجروح شدند. (1)

• توان رزمی نیروهای دشمن در عملیات کربلای 1

نیرو: 70000 نفر

تانک و نفربر: 400 دستگاه

توپخانه: 15 گردان

نیروی هوایی: بیش از 100 سورتی در روز

هوانیروز: بیش از 10 تیم (2) تلفات و خسارات دشمن

در این عملیات، 10 هزار تن از نیروهای عراقی کشته و زخمی و 1210 تن اسیر شدند. همچنین تعداد 110 دستگاه تانک و نفربر و تعداد زیادی ادوات و خودرو منهدم گردید و 69 تانک و نفربر، 8 دستگاه مهندسی، 61 قبضه ادوات و 64 خودرو به غنیمت گرفته شد. (3) یگان‌های درگیر دشمن در طول عملیات و میزان انهدام آن‌ها

1 – تیپ 425 پیاده و تیپ‌های 71 و 72 از لشکر 35 هر کدام 30 درصد 2 – تیپ‌های 501 و 95 پیاده، 59 مکانیزه، تیپ 108 و تیپ 804 هر کدام 40 درصد 3 – سه گردان توپخانه هر کدام 50 درصد 4 – تیپ 5 گارد ریاست جمهوری و تیپ 113 از لشکر 19 هر کدام 60 درصد 5 – تیپ 70 زرهی و تیپ 1 کماندویی سپاه چهارم هر کدام 70 درصد 6 – تیپ‌های 443 و 417 پیاده و تیپ 4 گارد ریاست جمهوری و 2 گردان کماندویی هر کدام 80 درصد 7 – تیپ 705 پیاده 90 درصد 8 – تیپ 65 نیروی مخصوص 100 درصد. (4) حفظ دور تک تا عملیات بزرگ

حملات عراق در چارچوب استراتژی موسوم به دفاع متحرک و مقابله ایران با این حملات، وضعیتی را پدید آورد که فرماندهی و یگان‌های خودی به ناچار حدود چهار ماه وقت خود را صرف آن کردند. در بیشتر سال‌های قبل در این فصل، جبهه جنگ در حالت رکود به سر می‌برد، اما اقدام عراق و همچنین عزم فرماندهان بر جلوگیری از رکود جبهه‌ها و اجرای عملیات‌های پیاپی و موفق در سرتاسر جبهه های نبرد، وضعبت جدیدی را در بهار و ماه نخست تابستان سال 1365 به وجود آورد. با پایان عملیات کربلای 1، نزدیک به دو ماه درگیری فروکش کرد و یگان‌ها توان از دست رفته را باز یافتند و پس از آن دور جدید حملات خود را آغاز کردند. فرماندهی سپاه تا آماده شدن عملیات بزرگ در زمستان 1365، چند عملیات را در دستور کار قرار داد. مهم‌ترین آن عملیات کربلای 3 در خلیج فارس بود که در نوع خود بی نظیر و یک اقدام منحصر به فرد به شمار می‌رفت. تصرف اسکله العمیه در شمال خلیج فارس با تعدادی غواص و چند قایق معمولی، انگیزه و خلاقیت پایان ناپذیر سپاه و بسیج را نشان می‌داد. پیچیدگی، ظرافت و نیز خطرپذیری این عملیات بسیار زیاد بود. (5)

پی نوشت ها:

1 - سند شماره 656 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش عملیات کربلای 1، راوی محسن رخصت طلب، تیر 1365، ص 42.

2 - درودیان محمد، خرمشهر تا فاو، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، چاپ هفتم: 1381، ص 232 و 233.، ص 262.

3 – محسن رشید و حسن دری، کارنامه نبردهای زمینی، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، تهران، 1381، ص 123. 4 - مأخذ 1، ص 262 و 263.

5 - اردستانی حسین، تنبیه متجاوز، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، 1379، ص 212.

ص 221 و 222

http://www.ghaemiyeh.com/library/category/ready/book/2049/Page-22

http://www.ghaemiyeh.com/library/category/ready/book/2049/Page-23

http://www.ghaemiyeh.com/library/category/ready/book/2049/Page-24

http://www.ghaemiyeh.com/library/category/ready/book/2049/Page-25

http://www.ghaemiyeh.com/library/category/ready/book/2049/Page-26

• بازتاب آزاد سازی شهر مهران (1)

آزادسازی شهر مهران به منزله شکست استراتژی دفاع متحرک عراق بود. شکستی که رژیم عراق در گام اول خود با عدم موفقیت در تأمین اهداف مورد نظرش با آن رویارو شد و سرانجام با از دست دادن مهران، چشم اندازی جدید از ناتوانی و ضعف این کشور در موضع آفند و پدافند ترسیم و نمایان گردید. خبر گزاری فرانسه در پی آزاد سازی شهر مهران گزارش داد:

«ناظران در خليج فارس عقيده دارند که اشغال مهران به دست قواي ايران، شکست پذيري رژيم عراق – به ويژه استراتژي نظامي جديد آن موسوم به دفاع متحرک – است .» در میان مناطقی که در تصرف دشمن قرار گرفت، شهر مهران از اهمیت خاص سیاسی – تبلیغاتی برخوردار بود و برای عراق به عنوان جبران شکست فاو و نیز عامل افزایش دهنده روحیه نیروهای آسیب دیده ارتش عراق تلقی می‌شد؛ لذا آزاد سازی آن، گذشته از اینکه شکست دشمن در استراتژی تازه خود محسوب می‌شد، آسیب‌های عمده دیگری را در آن مقطع و بعد از آن متوجه ارتش عراق کرد. چنان که وقتی مهران باز پس گرفته شد، رسانه های گروهی جهان به انحاء مختلف به بعد روانی مسئله اشاره کردند. از جمله نشریه فارین ریپورت، چاپ لندن، نوشت: «مهران به خودي خود فاقد اهميت است، تهاجم به مهران نه از جهت استراتژيکي، بلکه از نقطه نظر رواني، واجد اهميت می‌باشد» رادیو امریکا نیز به نقل از کارشناسان نظامی، اظهارکرد: «شکست عراق ممکن است از نظر رواني اثر مهم و شگفت انگيزي داشته باشد؛ چراکه عراقی‌ها بيشتر به خاطر جبران شرمساري ناشي از تصرف بندر عراقي فاو به دست ایرانی‌ها دست به حمله زده بودند.»

همچنین خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از داریو بی. بی. سی گزارش داد: «برخي از مفسران و ناظران آگاه به مسائل نظامي اعتراف کردند که با آزادسازي مهران، ايران نشان داد که توانايي پیشروی‌های محدود را دارد حال آنکه عراق نشان داده است که نمی‌تواند در مقابل اين گونه تهاجمات در خاک ايران ايستادگي کند و در نتيجه يک بار ديگر به پشت مرزهاي دفاعي که در نقاط فوق العاده آسيب پذيري در اطراف مرز ساخته، عقب نشيني کرد.»

گذشته از این در هم شکسته شدن خطوط دفاعی عراق در فاو و ناتوانی این کشور در بازپس گیری آن، رژیم صدام را نزد غرب و حامیان منطقه ای خود به طور اساسی به زیر سوال کشید و این واقعیتی بود که حاکمان بغداد مایل به تن دردادن به آن نبودند و به منظور اثبات توانایی و حفظ برتری خود، مبادرت به اتخاذ استراتژی موسوم به دفاع متحرک نمودند. بر این اساس به خوبی روشن است که شکست مهران می‌تواند چه تبعاتی در بی اعتمادی حامیان و متحدین رژیم بغداد فراهم آورد.

روزنامه نیوزویک چاپ آمریکا پس از آزادسازی مهران نوشت: «باز پس دادن مهران (پس از فاو)، اعتماد مقامات امريکايي را به رژيم عراق به شدت کاهش داد و گفته می‌شود که آمريکا کمک‌های تسليحاتي خود را به اين رژيم محدود کرده است.»

فتح فاو به دست قوای نظامی ایران، موقعیت و فضایی جدید در جنگ به وجود آورد که توأم با واقع نگری از سوی رسانه های جهانی درباره توانایی‌های بالفعل و بالقوه جمهوری اسلامی و نیز ناتوانی رژیم عراق مبنی بر ادامه جنگ و رویارویی با تهاجمات ایران بود. تثبیت وضعیت یاد شده قطعا نیازمند پیروزی‌های دیگری بود که تنها قسمتی از آن با فتح مهران و پس زدن نیروهای دشمن تأمین گردید.

در این باره آنچه که در رسانه های غربی منعکس شد عمدتا حول محور توانایی و برتری نظامی ایران دور می‌زد. گذشته از این، حفظ برتری در فاو و انجام عملیات در مهران، نشان دهنده نوعی افزایش توان نظامی ایران تلقی شد؛ به طوری که رادیو بی. بی. سی به نقل از مفسر بخش شرقی خود گفت: «اگر چه تسخير مهران از نظر تعيين نهايي جنگ نقش قاطعي نخواهد داشت اما نيروهاي ايران نشان دادند که ضمن حفظ مواضع خود در فاو، در مقابل حمله هاي پي در پي عراق می‌توانند نيروهاي عراقي را از بخش مرکزي جبهه نيز بيرون برانند و خطر مهمي را در آينده جنگ ترسيم نمايند.»

در همین زمینه خبرنگار دیگری از رادیو امریکا با مشاهده تحرکات اخیر در ایران در خصوص فراخوان نیرو و نیز اظهارات مقامات تهران، از نقشه های آینده ایران خبر می هد و می‌گوید: «نقشه کلي ايران در حال حاضر اين است که کليه منابع خود را بسيج کند تا از فرصت اخير خود بهره برداري کند و ايران را به يک پيروزي سريع در جنگ نايل سازد، به ويژه آنکه محسن رضايي فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامي تأکيد کرده که اگر به عراق فرصت داده نشود که پس از شکست‌های اخير تجديد قوا کند، ايران می‌تواند اميد وار باشدامسال جنگ را به پيروزي خاتمه بدهد. از سوي ديگر آيت الله خامنه ايچ نيز در خطبه هاي نماز جمعه تهران اعلام کرد که رژيم تهران از اين پس به حملات محدود اکتفا نخواهد کرد و قصد دارد با يک حمله گسترده آخرين ضربه را بر عراق وارد آورد.»

البته برخی از خبرگزاری‌ها این موضوع را به دیده تردید می‌نگریستند. تحلیل گران دیگر، دلیل حساسیت خود را به انعکاس اخبار در خصوص احتمال اجرای عملیات گسترده تر از سوی ایران، به خاطر مشاهده نقل و انتقالات و به ویژه افزایش اعزام نیرو می‌دانستند. این دسته از مفسران معتقد بودند که تمرکز این نیروهای نامتجانس و بی حرکت نگاهداشتن آنان برای مدتی طولانی مقدور نخواهد بود و رژیم تهران ناچار خواهد گردید یا آنان برای مدتی طولانی مقدور نخواهد بود و رژیم تهران ناچار خواهد گردید یا آنان را به عملیات و تحرک وادارد و یا به شهر و روستاهایشان باز گرداند و در مقابل، تردید نمی‌توان داشت که عملیات گسترده نیروهای ایرانی، اعراب را اعم از موافق صدام یا مخالف وی در وضعی غیر عادی و حتی نقطه انفجار قرار خواهد داد... آزاد شدن شهر مهران از دست سربازان عراقی با وجود اهمیتی که می‌توان برآن قائل شد برای ایجاد تحولی اساسی و کارساز در جنگ 6 ساله کافی به نظر نمی‌آید. اما در عین حال کافی است که نگرانی دلهره آوری را در سران عرب برانگیزد، زیرا این پیروزی محدود می‌توان مقدمه ای باشد بر حمله بزرگ که دولتمردان اسلامی تهران مدت‌ها است از آن سخن می‌گویند.

در این باره خبرنگار روزنامه فاینشنال با چاپ نقشه ای از منطقه عملیاتی، گزارش داد: «نيروهاي مسلح ايران، سربازان عراقي را از يک شهر مهم بيرون رانده‌اند. اين شهريکي از استراتژیک‌ترین نقاط در جبهه 733 مايلي است و براي هرگونه تلاش ايران جهت حرکت به سمت بغداد بهترين گذرگاه است.»

پیروزی ایران در عملیات کربلای 1 از ابعاد مختلف مورد توجه مفسران و ناظران آگاه قرار گرفت. مفسران و ناظران آگاه قرار گرفت. مفسر داریو بی. بی. سی از منظری دیگر به درایت فرماندهان ایرانی در تغییر تاکتیک نظامی اشاره کرد و گفت: «رهبران نظامي ايران که در گذشته اتکاي زيادي به نيروهاي پياده نظام داشتند. از تلفات سنگين اين شيوه جنگ ظاهرا درس گرفتند. به گونه اي که استراتژي فعلي آنان بيشتر به تشخيص نقاط ضعف ارتش عراق در امتداد جبهه‌ها متمرکز شده است. بنابراين اگر ايران در چندين حمله محدود به پيروزي برسد، احتمال در هم کوبيدن خطوط دفاعي عراق محرز است، گرچه معلوم نيست که با کمبود سلاح‌های سنگين بتواند ابتکار عمل را در اين مسئله به دست آورد يا نه؟»

• بازتاب آزاد سازی شهر مهران (2)

خبرنگاربی. بی. سی نیز تصریح می‌کند که تصرف شش هفته قبل مهران به دست ارتش عراق که نشانه تغییر روش این کشور در جنگ بود و امیدوار بود آن را در ازای فاو معامله کند، سودی در برنداشت. حتی با وجود حملات متقابل در منطقه فاو نتوانست نیروهای ایرانی را از شبه جزیره فاو بیرون براند. لذا از دست دادن مهران برای دولت عراق شکست دیگری محسوب می‌شود.

از سوی دیگر طارق عزیز، معاون نخست وزیر و وزیر امور خارجه عراق، در اولین واکنش رسمی، بدون اشاره به شکست نیروهای ارتش کشورش در منطقه عملیاتی مهران، خواستار انزوای ایران در محیط بین المللی شد. او از تمام کشورهای جهان خواست رژیم ایران را از خانواده جهانی منزوی کنند و از مجهز کردن تهران به سلاح و تجهیزات نظامی و متخصصان فن خودداری کنند تا بدین وسیله رژیم تهران را برای پایان جنگ و بازگشت صلح به منطقه تسلیم اراده انسانی نمایند.

اما برخی مفسران این امید عراق را بر باد رفته اعلام نمودند. گزارشگر صدای امریکا در تفسیر خود درباره بازتاب عملیات و تلاش‌های دیپلماتیک عراق گفت: «بر سر اين شهر تاکنون چندين بار جنگ در گرفته و شهر عملا منهدم شده است. البته اين شهر از نظر استراتژيک اهميت چنداني ندارد، اما بغداد کوشيد با اشغال مجدد آن واز طريق طرف‌های ثالث تهران را به مبادله مهران با شبه جزيره فاو در جنوب عراق، که ايران آن را در فوريه تصرف کرده بود، تشويق کند، ولي ايران علاقه اي به اين کار نشان نداد و اساسا حاضر نيست تا زماني که دولت صدام حسين بر سر کار است انجام گفت و گوهاي صلح را بررسي کند.»

از طرف دیگر رسانه های کشورهای حوزه خلیج فارس که همواره با موضع گیری‌های خود به طور همه جانبه از عراق حمایت می‌کردند این بار نیز ضمن هشدار به دولت ایران، خواستار حل مناقشه از راه مسالمت آمیز شدند. نخست وزیر مصر، علی لطفی، بدون کوچک‌ترین اشاره ای به پیروزی ایران، خواستار وفاق جمعی برای مقابله با ایران شد. وی بر این عقیده بود که هویت عربی مصر ایجاب می‌کند که امکانات کشورش را بسیج نماید و از هیچ کوششی برای تحقق صلح کامل و عادلانه در منطقه عربی دریغ ننماید. قدرت اعراب برای رویارویی با ستیزه جویی‌هایی که به منطقه تحمیل شده، بیش از هر چیز به میزان هماهنگی و همبستگی کشورهای عربی بستگی دارد.

رسانه های کویتی از جمله روزنامه السیاسه نیز با ارائه این نکته که جنگ دیوانه وار ایران – عراق، ثروت‌های ملی ایران و ملت‌های کشورهای منطقه را به باد داده، خطاب به مقامات سیاسی و نظامی ایران تأکید کردند که: «ايران بايد از اين مسئله حتي براي يک لحظه غافل نباشد که دستيابي به يک پيروزي محدود در يک مرحله به معناي پيروزي در کل جنگ نيست.» السیاسه افزود: «کشورهاي حوزه خليج کاملا به اين درک رسیده‌اند که عراق در جلوگيري از اختلال در موازنه‌ها و مانع شدن از حدوث تغييرات جغرافيايي غير منتظره و ناگهاني در منطقه نقش بر عهده دارد»

همچنین کارشناسان روسی هم که طی دوره طولانی جنگ موضع نسبتا ثابتی داشتند، این بار هم در واکنش به عملیات رزمندگان بدون آنکه تحلیلی از وضعیت ارتش عراق و یا آثار و پیامدهای عملیات بر دو کشور ارائه دهند، بر فرصت طلبی غرب از جنگ سخن به میان آوردند. در این باره ولادیمیر وینگوادوف از مقامات عالی رتبه شوروی، جنگ ایران و عراق را بی هدف و بی معنی دانست و تأکید کرد: «اين جنگ فرسايشي ،بهانه لازم را براي مداخله قدرت‌های خارجي فراهم می‌کند به گونه اي که امريکا تلاش می‌کند از آب گل آلود ماهي بگيرد. شواهد حاکي است هرگاه جنگي در منطقه رخ داده امريکا بلافاصله سعي می‌کند از اوضاع به نفع خود استفاده کند و سلطه نظامي خود را بر منطقه تحميل نمايد و در نهايت به استراتژي خود يعني محاصره شوروي ادامه دهد.»

وی در توجیه دخالت‌های آشکار شوروی در حمایت از عراق گفت: «دخالت شوروي در اوضاع منطقه تنها به دعوت کشورهاي عرب منطقه که از تهديدات امريکا وحشت زده شده‌اند صورت می‌گیرد و شوروي به اين دعوت‌ها پاسخ مساعد داده چون ما چاره اي جز مقابله با نقشه هاي امريکا در منطقه نداريم.»

"لوکوتیدین دوپاری" روزنامه پرتیراژ فرانسوی نیز ضمن اشاره به شکست استراتژی دفاع متحرک در منطقه مهران نوشت: «تحليلي در مورد آنچه به راستي در مهران بر سر نيروهاي عراقي آمده هنوز خيلي زود است. گويا عراقی‌ها در اين عمليات دست کم بين 2 تا 3 هزار کشته داده‌اند که در ميان آن‌ها نام يک ژنرال وجود دارد.»

گزارشگر این روزنامه به نقل از ناظر آگاه نظامی علت پیروزی رزمندگان را، غافلگیری شگفت انگیز عراقی‌ها می‌داند و در این باره می‌نویسد: «در حالی که نیروهای ایران بر روی تپه های مشجر اطراف شهر مهران پیوسته در حال تقویت بودند، ولی 6 هزار سرباز عراقی که شهر را به اشغال خود درآوردند، متوجه این امر نشده و مانند همیشه غافلگیر شدند با این حال نکته شگفت انگیز این امر نشده مانند همیشه غافلگیر شدند، با این حال نکته شگفت انگیز این است که چرا ارتش عراق در جریان نبردهای مهران از نیروی هوایی به قدر کافی استفاده نکرد. موضوعی که به اعتراف بسیاری از کارشناسان، بزرگ‌ترین راز بغداد محسوب می‌شود. گرچه چنین حدس زده می‌شود که عراق نمی‌خواهد هواپیماها و یا خلبانان خود را بیش از این از دست بدهد، زیرا برای مأموریت‌های دیگر به آن‌ها احتیاج دارد. البته یک فرض سیاسی هم مطرح است و آن اینکه کشورهای خلیج فارس که بخشی از هزینه های جنگی عراق را تأمین می‌کنند احتمالا به رهبری رژیم عراق توصیه کرده‌اند که برای احتراز از تشدید و گسترش دامنة جنگ، رویه احتیاط آمیزی را پیش بگیرد.

اما به هر حال در یک جمع بندی باید گفت که شکست نیروهای عراقی در فاو و مهران برای رژیم عراق نه تنها از نظر نظامی بلکه از نظر سیاسی و روانی شکست مهمی محسوب می‌شود. رژیم عراق برای باز پس گیری فاو به نیروهای خود، یک پیروزی سریع و کامل را وعده داده بود و در باره مهران به آن‌ها اطمینان خاطر داده بود که ارتش همچنان در آنجا مقاومت خواهد کرد. لیکن اکنون افکار عمومی عراق و به ویژه ارتش،هنوز نتوانسته است این شکست دوگانه را هضم کند. بدین سبب بیشتر شواهد به دست آمده از بیزاری عمیق مردم از این جنگ طولانی حکایت می‌کند.»

سرانجام رونالد ریگان، رئیس جمهور امریکا، پس از گذشت 10 روز از پایان عملیات بیش از پیش برحمایت کشورش از عراق تأکید می‌کند و در پیامی به صدام حسین از وی می‌خواهد تا دوشادوش هم در یافتن راهی برای پایان دادن به جنگ کوشش کنند. ریگان در این پیام که در مطبوعات عراق به نحوه وسیعی انتشار یافت، از جنگ ایران و عراق به عنوان جنگ مزمن یاد کرد و گفت: «من خوشحالم که پس از مراجعه به سال‌های گذشته بگويم آرمان مشترک ما، همکاري براي پايان جنگي است که عراق درگير آن است. ما بايد دوشادوش هم کمک کنيم تا صلح و امنيت در منطقه خليج فارس برقرار شود.»

امام خمینی(ره) رهبر انقلاب اسلامی ایران، در رهنمودهای خود بدون توجه به تهدیدهای منطقه‌ای و بین المللی فرمودند: «شما ملاحظه کنيد الان قدرت‌های بزرگي که اتکا دارند به آن سلاح‌های عجيب و غريب خودشان، در اضطراب دارند زندگي می‌کنند. گمان نکنيد که کاخ سفيد يا کرملين الآن آرام نشسته‌اند و با وضع آرام زندگي می‌کنند. آن‌ها با اضطراب زندگي می‌کنند و اين اضطراب براي اين است که آن‌ها تبع شيطان هستند و شيطان نمی‌گذارد که طمأنينه پيدا شود در قلب انسان.»

امام خمینی(ره) سپس به آثار پیروزی‌های رزمندگان اشاره و تأکید کردند:

«شما در جبهه‌ها هيچ نگذاريد آرامش پيدا کند دشمن، اگر بگذاريد آرامش پيدا کند می‌رود و تجهيز زيادتر می‌کند و شما را به زحمت می‌اندازد. بايد نگذاريد که او يک شب از اضطراب بيرون بيايد. الآن در اضطراب هستند... اين پيروزي براي شما هست، خدا وعده کرده است که اگر نصرت کنيد خداي تبارک و تعالي را، شما را نصرت می‌کند، نصرت‌ها هم که همه ديديد و همه اوقات ديديد که چه نصرت‌هایی حاصل شده است و حاصل می‌شود و حاصل خواهد شد. مطمئن باشيد، قلب‌هایتان قوي باشد و از هيچ امري نترسيد، از هيچ قدرتي نترسيد، اين قدرت‌هایی نيستند که بتوانند با اسلام مقابله کنند. انشاءالله اميدوارم که موفق باشيد و انشاءالله من هم که دعا می‌کنم به شما و واقعا مفتخرم به اين که ما يک وقتي واقع هستيم که يک همچو ملتي داريم و يک همچو سپاهي داريم و يک همچو ارتشي داريم و يک همچو قواي مسلحه اي داريم و يک همچو ملت و اشخاصي داريم و همچو دست اندر کاراني داريم که همه آن‌ها انشاءالله براي خدا عمل می‌کنند.»

http://www.ghaemiyeh.com/library/category/ready/book/2049/Page-27