ویرایش‌ها

{{جعبه جنگ| جنگ = عملیات بدر| قسمتی‌از = [[جنگ ایران و عراق]]| تصویر = [[پرونده:عملیات بدرنیروهای_ایرانی_در_منطقه‌ی_عملیاتی_بدر.jpg|400px300px|thumbبی‌قاب]]|leftزیرنویس = نیروهای ایرانی در حال درگیری در منطقه‌ی عملیاتی بدر|زمان = ۱۳ اسفند ۱۳۶۳ تا ۲۶ اسفند ۱۳۶۳| مکان = [http[هورالهویزه]]، [[جزیره مجنون]]| مختصات = | علت = تصرف [[هورالهویزه]] و [[جاده‌ی بصره - العماره]] و همچنین تهدید [[بصره]] از شمال| قلمرو = | نتیجه = عدم موفقیت در شرق رودخانه‌ی [[دجله]] و بسنده کردن به تثبیت مواضع در [[هورالعظیم]]| جنگنده۱ = [[پرونده://wikiپرچم ایران.matafpng|22px]] [[ایران]]| جنگنده۲ = [[پرونده:پرچم سابق عراق.ir/images/%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA_%D8%A8%D8%AF%D8%B1png|22px]] [[عراق]]| فرمانده۱ = | فرمانده۲ = | قوای۱ = [[پرونده:ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران.swf محور های عملیاتی عملیات بدرpng|22px]] [[ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران|ستاد کل نیروهای مسلح]]{{سخ}}[[پرونده:سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.png|22px]] [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]]{{سخ}}[[پرونده:نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران.png|22px]] [[نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران|نیروی زمینی ارتش]]{{سخ}}[[پرونده:نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران.png|22px]] [[نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران|نیروی هوایی ارتش]]{{سخ}}[[پرونده:هوانیروز ارتش جمهوری اسلامی ایران.png|22px]] [[هوانیروز ارتش جمهوری اسلامی ایران|هوانیروز ارتش]]عملیات | قوای۲ = [[پرونده:نشان سابق ملی عراق.png|22px]] [[ستاد کل نیروهای مسلح عراق|ستاد کل نیروهای مسلح]]{{سخ}}[[پرونده:آرم نیروی زمینی عراق.png|22px]] [[نیروی زمینی ارتش عراق|نیروی زمینی ارتش]]{{سخ}}[[پرونده:آرم سابق نیروی هوایی عراق.png|22px]] [[نیروی هوایی ارتش عراق|نیروی هوایی ارتش]]| خسارات۱ = | خسارات۲ = | خسارات۳ = | یادداشت = در ساعت 23 روز 1363/12/20 این عملیات، نیروهای ایرانی با اسم رمز مبارک یاالله، یاالله، یاالله عبور از رود [[دجله]]، تردد دشمن در جاده‌ی بصره - العماره قطع شد. اما اتکا به عقبه‌ی آبی، نداشتن جاده‌های مواصلاتی، بروز مشکلات ترابری و قاتلوهم حتی لاتکون فتنه، یا فاطمه الزهرا، یا فاطمه الزهرا، یا فاطمه الزهرا (س) آغاز گردید پشتیبانی و بی‌بهره بودن از آتش توپخانه، سبب گردید که نیروهای ایران در همان ساعات اولیه، تمامی خطوط برابر پاتک|پاتکهای متوالی و سنگین زرهی عراق، ساحل خشک شرق [[دجله]] را تخلیه و استحکامات دشمن به سرعت تثبیت مواضع جدید در هم کوبیده شد[[هورالعظیم]] بسنده کنند. }}عملیات بدر در منطقه قرارگاه کربلا، لشکرهای 8 تاریخ [[۱۳ اسفند ۱۳۶۳]] در شرق [[رودخانه‌ی دجله]] و 31 داخل [[هورالهویزه]]، به سرعت خود را به خط دوم دشمن رسانده منظور تصرف هورالهویزه و در ساعت 2 بامداد پس جاده‌ی بصره - العماره و همچنین تهدید بصره از پاکسازی این خط که دارای تعدادی مین پراکنده نیز بود، شمال، توسط [[ایران]] با رمز ''یا فاطمه الزهرا (س) ''، به سمت دجله حرکت نمودند. تیپ 44 نیز پس از شکستن خط اول، سریعا یک گردان 110 نفری انفجار را به همراه مواد لازم از روی جاده خاکی جوبیر به سمت پل فرستاد طور مشترک توسط [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] و [[ارتش جمهوری اسلامی ایران]] اجرا شد و در ساعت 02:30 اعلام کرد که پل بتونی جوبیر را از دو طرف منهدم نموده استتاریخ [[۲۶ اسفند ۱۳۶۳]] با عدم دستیابی به اهداف اصلی خود، پایان پذیرفت.

معرفی عملیات بدر  فهرستمعرفی عملیات بدر * نتایج عملیات * دلیل انجام عملیات * منطقه عملیات * استعداد دشمن * قوای خودی * طرح عملیات * پیامدها * جمع بندی  معرفی عملیات بدر شرح عملیات عملیات در ساعت 23 روز 1363/12/20 با اسم رمز مبارک یاالله، یاالله، یاالله و قاتلوهم حتی لاتکون فتنه، یا فاطمه الزهرا، یا فاطمه الزهرا، یا فاطمه الزهرا (س) آغاز گردید و در همان ساعات اولیه، تمامی خطوط و استحکامات دشمن به سرعت در هم کوبیده شد. در منطقه قرارگاه کربلا، لشکرهای 8 و 31 به سرعت خود را به خط دوم دشمن رسانده و در ساعت 2 بامداد پس از پاکسازی این خط که دارای تعدادی [[مین]] پراکنده نیز بود، به سمت دجله حرکت نمودند. تیپ 44 نیز پس از شکستن خط اول، سریعا یک گردان 110 نفری انفجار را به همراه مواد لازم از روی جاده خاکی جوبیر به سمت پل فرستاد و در ساعت 02:30 اعلام کرد که پل بتونی جوبیر را از دو طرف منهدم نموده است. در منطقه قرارگاه نجف، به علت وجود چند کمین در فاصله زیادی از خطوط اول دشمن، موج دوم نیروها که می‌بایست از آبراه های اصلی حرکت کنند با این کمین‌ها درگیر و در نتیجه متوقف شدند و تا ساعاتی بعد مشغول پاکسازی منطقه گردیدند. یکی از یگان‌های قرارگاه نوح نیز در قسمت [[پَد الهویدی ]] و سیل بند اول دشمن به [[سیم‌های خاردار ]] و موانع دشمن برخورد کرد و سپس با تعویض محور و حل مشکلات در ساعت 3 بامداد خط اول را شکسته و پاکسازی پَد الهویدی را تا ساعت 03:20 به پایان رساند و سپس به سمت داخل پیشروی کرد.

با شروع روشنایی صبح روز دوم، پاتک های دشمن با شدت بیشتری آغاز گردید و تا پایان این روز موفق به تصرف سیل بند دوم و الصخره و رخنه در برخی نقاط سیل بند اول در جنوب و شمال پَد خندق گردید. در منطقه قرارگاه کربلا، پاتک های دشمن عمدتاً از منطقه الهاله به سمت همایون انجام شد که پس از انهدام تعدادی [[تانک ]] و [[نفربر ]] و به گل نشستن تعدادی دیگر، دشمن بدون نتیجه عقب نشست. در روز سوم عملیات، با بمباران هوایی دشمن تعدادی از واحدهای قرارگاه نجف در وضع نامناسبی قرار گرفتند. چهار راه پَد خندق نیز به دست دشمن افتاد و نیروهای خودی در 600 متری شرق این چهار راه مستقر گردیدند.

در شب و روز چهارم عملیات، واحدهای قرارگاه نجف در شمال چهارراه پَد خندق به دلیل عدم الحاق به جنوب و نیز فشار دشمن، به مواضع اولیه خود عقب نشینی کردند. هم چنین یکی از واحدهای قرارگاه کربلا از خط صفین 3 به سمت شمال تک نمود که در بعضی از محورها تا جاده خندق پیشروی کرد، لیکن به دلیل عدم پاکسازی منطقه و نیز عدم الحاق با نیروهای قرارگاه نجف مجبور شد به خط صفین 3 باز گردد. سپس، پاتک های شدید دشمن به خط پدافندی صفین 3 آغاز شد. در این پاتک ها، دشمن نتوانست رخنه ای در خط پدافندی مذکور ایجاد کند.در شب پنجم، قرارگاه کربلا با نیروهای باقی مانده خود به غرب دجله تک نمود. اگر چه این قرارگاه توانست ضمن انهدام نیروهای دشمن مستقر در شرق برگراه، قسمت اعظم پل ابو عران را تخریب کند، لیکن با فشارها دشمن از سمت شمال، جنوب و جنوب شرقی تا صبح روز پنجم (1363/12/25) مجبور شد منطقه غرب دجله رابه جز سیل بند غربی – در داخل کیسه ای – را تخلیه کند. با روشنایی صبح روز پنجم پاتک های دشمن با شدت تمام آغاز گردید و تا بعد از ظهر این روز دشمن موفق به ایجاد رخنه در کناره شرقی دجله و برهم زدن آرایش پدافندی خودی گردید. آتش توپخانه دشمن نیز از این روز شدت گرفته و خطوط اول و دوم و سیل بند عقب آب راه‌ها را مورد هدف قرار داد. با روشنایی صبح روز ششم، پاتک های دشمن ادامه یافت که در ساعت 10 صبح خط صفین 3 به طور کامل به پشت جاده النهیر، جمل 3 منتقل شد. با فشار دشمن و پراکندگی واحد های خودی وضعیت خط بسیار نامساعد بود. بر همین اساس و به دلیل عدم تضمین برای حفظ خط پَدافندی شمال منطقه با توجه به این که در صورت شکستن خط فوق، تمامی نیروهای منطقه درخطر انهدام قرار می‌گرفتند، تصمیم گرفته شد عقب نشینی شود. این عقب نشینی از ساعت 5 بعد از ظهر 1363/12/26 آغاز شد و تا ساعت 10 شب به پایان رسید و پل پَد چهارم در چند نقطه منهدم و قطع گردید. منطقه ترابه و پَد خندق تا 700 متری شرق چهار راه پَد در دست نیروهای خودی باقی ماند. در شب 1364/1/2 دشمن به روستای ترابه پاتک کرد که با دادن 16 اسیر و تعدادی تلفات مجبور شد عقب نشینی کند.

== بانک صوت ==[http://wikiطی عملیات بدر علاوه بر تلفات سنگین که به دشمن وارد شد، بیش از 500 کیلومتر مربع از منطقه هور از جمله روستاهای ترابه، لحوک، نهروان، فجره و نیز جاده خندق به طول 13 کیلومتر، که فاصله آن با جاده العماره – بصره 6 کیلومتر است، به تصرف نیروهای خودی درآمد.matafلازم به ذکر است که پس از این عملیات، عراق با استفاده از پشتیبانی هوایی و موشکی خود به حملات گسترده به شهرها و مناطق مسکونی و نیز کشتی‌های حامل نفت ایران مبادرت ورزید.ir/images/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C_%D8%B5%D9%88%D8%AA%DB%8C_%D8%A8%D8%AF%D8%B1.ogg معرفی صوتی تلفات و خسارات وارده به دشمن طی عملیات بدر]به شرح ذیل می‌باشد:

== دلیل انجام عملیات ==در حالی که دستیابی - به یک جناح از دشمن اسارت در شمال بصره و قطع جاده مهم بصره – العماره، که می‌توانست منطقه مانور مناسبی را برای عملیات‌های آینده به سمت بصره و یا العماره باز نموده و دروازه جدیدی را برای ورود به مناطق خشکی جدید بگشاید، هم چنان به عنوان یک هدف مهم تلقی می‌شد؛ عواملی هم چون تجربیات به دست آمده از عملیات خیبر در خصوص الزامات پشتیبانی و تاکتیکی و عملیات آبی و خاکی، جبران بسیاری از نواقص و کمبودهای مهندسی موجود در عملیات مذکور، در اختیار داشتن جزایر مجنون به عنوان مناطق واسط و سرپل که امکان تمرکز نیروها و انتقال تجهیزات به جلو را تسهیل می‌نمود، موجب شدند منطقه غرب هورالهویزه مجدداً برای انجام عملیات بزرگ بعدی با نام عملیات بدر انتخاب شود، انتخاب گرددآمدن 3200 نفر. <ref name="ras" />

== طرح عملیات ==برای انجام عملیات، منطقه مورد نظر به دو محور شمالی و جنوبی تقسیم شد. محور شمالی به قرارگاه نجف، و محور جنوبی به قرارگاه کربلا واگذار شد. قرارگاه نجف از شمال البیضه تا امتداد آب راه جمل، و قرارگاه کربلا از شمال، مقابل آب راه جمل و روستای نخیره در شرق دجله؛ و از جنوب، منطقه القرنه (خط الهاله) وارد عمل می شدند. قرارگاه نوح (ع) نیز ماموریت داشت ضمن تصرف پدافندی و گسترش در آن محور، به سوی پل زردان پیشروی کند و سپس کانال سوئیب را شکافته و آب را به سمت بصره جاری نماید- انهدام 40 قبضه انواع [[توپ]].

هم چنین به دو قرارگاه فرعی ظفر و نجف 2 ماموریت های جداگانه ای به صورت احتیاط و نیز انجام عملیات فریب واگذار شد- انهدام 200 خودرو. به این ترتیب که قرارگاه ظفر می‌باید آماده می‌شد تا در صورت امکان به طریق هلی برد از العزیز به طرف شمال – در غرب روخانه دجله – حرکت کند. نجف 2 نیز ماموریت اجرای آتش روی جاده العماره – بصره و شمال پل العزیر به عهده داشت. <ref name="ras" />

=== منطقه عملیاتی ===منطقه عملیات در غرب هورالهویزه واقع است که از شمال به ترابه و زجیه و از جنوب به القرنه و کانال سوئیب محدود می‌گردد. این منطقه دارای دو نوع طبیعت متفاوت است: یک خشکی در قسمت غربی که حداقل عرض آن 2 کیلومتر در زجیه و حداکثر عرض آن 8 تا 9 کیلومتر در عزیر و الهاله می‌باشد و 2 هور بزرگ (هورالهویزه در شرق و هورالحمار در غرب) این خشکی را احاطه نموده‌اند- انهدام 15 دستگاه مهندسی.

طول منطقه عملیات از ترابه تا الهویدی حدود 50 کیلومتر می‌باشد. زمین آن از جنس خاک رس نمکی و به حالت گرد است. در نزدیکی سیل بندهای هور نیز با نشست آب، منطقه حالت باتلاقی به خود می‌گیرد. هم چنین، منطقه مذکور توسط رودخانه دجله به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم می‌شود که 3/- انهدام 4 خشکی منطقه در شرق رودخانه واقع است. جاده حساس و مهم بغداد [[هواپیمای PC – بصره نیز در غرب رودخانه واقع استV]]. وسعت کل منطقه عملیات اعم از خشکی و هور 1000 کیلومتر مربع می‌باشد که 250 کیلومتر مربع آن خشکی و مابقی آن هور می‌باشد، دراین منطقه یکی از بزرگ‌ترین ذخایر نفت عراق موجود می‌باشد که دولت عراق مشغول بررسی - انهدام 2 [[هواپیمای میگ]] و نقشه برداری آن شده بود[[سوخو]]. <ref name="ras" />

=== استعداد دشمن ===از منطقه قلعه صالح تا نهر سوئیب تحت فرماندهی نیروهای شرق دجله بود. استعداد و نحوه گسترش یگان‌های دشمن - به صورت زیر بود:غنیمت گرفته شدن 50 قبضه انواع خمپاره انداز.

- دو گردان کماندویی یوسف و عبدالله از لشکر 10http://rasekhoon.net/article/show/127679/

- دو [[گردان کماندویی الفیحا ]] و محمد قاسم از لشکر 5 مکانیزه.

- 4 [[گردان تانک]]. - 5 گردان توپخانه.<ref name="ras" />

- یک گردان توپخانه.<ref name="ras" /> ==== لشکر 31 پیاده، از نهر سوئیب تاپاسگاه طلائیه ====

- سه گردان توپخانه.<ref name="ras" />

==== نیروهای که دشمن حین عملیات برای پاتک وارد منطقه کرد ====نیز عبارت بودند از:

- [[لشکر گارد ریاست جمهوری ]] با تیپ‌های 1 مکانیزه، 2 زرهی، 3 نیروی مخصوص و 4 زرهی.

- [[لشکر 4 پیاده کوهستانی ]] با تیپ‌های 5، 18 و 29 پیاده.

- [[لشکر 1 مکانیزه ]] با تیپ‌های 27 مکانیزه، 34 زرهی و 51 مختلط.

- تیپ 10 زرهی.<ref name="ras" />

=== استعداد قوای خودی === 

==== قرارگاه نجف ====تحت فرماندهی قرارگاه خاتم الانبیاء (ص) هدایت نیروهای زیر را به عهده داشت:

- [[لشکر 25 کربلا]].

- [[لشکر 14 امام حسین (ع)]].

- [[لشکر 5 نصر]].

- [[لشکر 7 ولی عصر (عج)]].

- [[تیپ 15 امام حسن (ع)]].

- [[تیپ 18 الغدیر]].

- [[تیپ 21 امام رضا (ع)]].

- [[گردان های ویژه شهید صدر]].

- [[گروه 22 توپخانه ]] (2 گردان).

- [[گروه 40 توپخانه رسالت ]] (1 آتشبار).

- [[لشکر 77 پیاده ارتش]].

محدوده عملیاتی قرارگاه نجف: از منطقه ترابه تا آب راه نینوا.<ref name="ras" />

==== قرارگاه کربلا ====تحت فرماندهی قرارگاه خاتم الانبیاء (ص) هدایت نیروهای زیر را به عهده داشت:

- [[لشکر 17 علی ابن ابی طالب (ع)]].

- [[لشکر 31 عاشورا]].

- [[لشکر 8 نجف اشرف]].

- [[لشکر 27 محمد رسول الله (ص)]].

- [[تیپ مستقل 44 قمربنی هاشم (ع)]].

- [[لشکر 21 پیاده ارتش ]] با 9 گردان پیاده، 2 گردان مکانیزه و 3 گردان تانک.

محدود عملیاتی قرارگاه کربلا: از جنوب خط حد قرارگاه نجف تا شمال پَد الهویدی<ref name="ras" />

==== قرارگاه نوح ====تحت فرماندهی قرارگاه خاتم الانبیاء (ص) هدایت نیروهای زیر را به عهده داشت:

- ]]لشکر 41 ثارا... ]] .

- [[تیپ احمد ابن موسی]].

محدوده عملیاتی قرارگاه نوح: از پد الهویدی تا کانال سوئیب.<ref name="ras" />

==== هم چنین، دو قرارگاه ظفر 1 ====و 2 تحت نظر قرارگاه خاتم الانبیاء (ص) برای قرارگاه های نجف و کربلا منظور شده بود:

از ارتش، تیپ 1 از لشکر 23 نوهد<ref name="ras" />

==== ب – قرارگاه ظفر 2 ====از سپاه، [[تیپ مستقل 33 المهدی (عج)]]

از سپاه، ارتش، [[تیپ مستقل 33 المهدی 55 هوابرد]] (عج4)

در مجموع، نیروهای عمل کننده سپاه عبارت بودند از ارتش، تیپ مستقل 55 هوابرد <ref name="ras" />: 31345 بسیج، 13964 وظیفه و 17010 پاسدار.

== نتایج هم چنین به دو قرارگاه فرعی ظفر و نجف 2 ماموریت های جداگانه ای به صورت احتیاط و نیز انجام عملیات ==طی عملیات بدر علاوه بر تلفات سنگین فریب واگذار شد. به این ترتیب که قرارگاه ظفر می‌باید آماده می‌شد تا در صورت امکان به دشمن وارد شد، بیش طریق هلی برد از 500 کیلومتر مربع از منطقه هور از جمله روستاهای ترابه، لحوک، نهروان، فجره و العزیز به طرف شمال – در غرب روخانه دجله – حرکت کند. نجف 2 نیز جاده خندق به طول 13 کیلومتر، که فاصله آن با ماموریت اجرای آتش روی جاده العماره – بصره 6 کیلومتر است، به تصرف نیروهای خودی درآمد. لازم به ذکر است که پس از این عملیات، عراق با استفاده از پشتیبانی هوایی و موشکی خود شمال پل العزیر به حملات گسترده به شهرها و مناطق مسکونی و نیز کشتی‌های حامل نفت ایران مبادرت ورزیدعهده داشت.<ref name="ras" http://rasekhoon.net/article/show/127679/>

- انهدام 250 تانک نتایج عملیات بدر و نفربرخیبر در دفاع مقدس

اقدامات ایران پس از [[والفجر مقدماتی]]] و [[والفجر یک ]] یعنی عملیات خیبر و بدر را می‌توان مبدا تحول و دگرگونی در اقدامات نظامی ایران در سال‌های بعد دانست. ظهور نبوغ نظامی در مقابل پیچیدگی‌های دشمن که با حمایت منابع و کارشناسان خارجی، در زمین، تسلیحات و شیوه نبرد با رزمندگان اسلام، تغییرات و توسعه قابل ملاحظه ای یافته بود، موجب شد، جنگ وارد مرحله جدیدی شود که متفاوت با شرایط قبلی آن بود. به عبارت دیگر، ابتکار عمل سپاه پاسداران در هورالهویزه و پیگیری شکل جدیدی از جنگ در برابر دشمن، عقب‌ماندگی جبهه خودی را در برابر پیچیده شدن جنگ پس از ورود به خاک عراق، جبران کرد و گونه‌ای خلاقیت نظامی را به نمایش گذاشت که تاثیرات قابل ملاحظه ای در تصمیم گیری و برنامه ریزی نظامی- انهدام 40 قبضه انواع توپسیاسی عراق داشت.

- انهدام 200 خودروعلاوه بر این، در سطح منطقه و جهان، نیز امریکا و کشورهای عربی در پی ابتکار عمل ایران در جنگ که اشکال مختلف آن روشن و قابل پیش بینی نبود، دچار نگرانی شدند. در واقع، عملیات خیبر ضمن آن که بن بست جنگ را گشود و عراق را به چاره اندیشی دوباره برای جلوگیری از موفقیت ایران وادار کرد، موجب بازنگری در سیاست های پیشین امریکا و توجه بیشتر این کشور برای نزدیک‌تر شدن به صحنه جنگ شد. و سرانجام، می‌توان گفت، این دوره، مبدا ابتکار عمل برای ادامه نبرد تا پایان جنگ بود که آثار آن در عملیات‌های آینده به شکل‌های گوناگون ظاهر شد.

در سال‌های ۱۳۶۲ و ۱۳۶۳ دستیابی به عملیاتی پیروزمندانه به گونه ای که حامیان منطقه ای و جهانی عراق، شرایط ایران را بپذیرند، به عنوان محور تلاش‌های نظامی جمهوری اسلامی قرار گرفت و از این پس، عملیات‌های مختلف برای تحقق این هدف سیاسی انجام شد. عراق همچون گذشته درصدد مقابله با حملات ایران برآمد و از سوی دیگر، بسیار تلاش کرد تا با گشودن جبهه های جدید در [[خلیج فارس]] و حمله به منابع نفتی و نفت کش‌ها و نیز شدت بخشیدن به جنگ شهرها، ایران را به مذاکره و پذیرش صلح، بدون دستیابی به حداقل حقوق سیاسی- انهدام 15 دستگاه مهندسیاقتصادی، وادار کند. شاید بتوان گفت: تلاش عراق برای وارد کردن طرف سوم به صحنه درگیری و به عبارت دیگر، بین المللی کردن جنگ، از همین مقطع آغاز شد. این سیاست که در این مقطع از شدت کمتری برخوردار بود، به تدریج در مقاطع بعد افزایش یافت.

عملیات‌های خیبر و بدر در هورالهویزه موجب دگرگونی اساسی در سازمان رزم سپاه و طراحی عملیات‌های بعدی شد. مهم‌ترین جنبه این تغییر، شکل گیری سازمان رزم، آموزش، تجهیزات و سلاح برای عملیات‌های آبی- انهدام 4 هلی کوپترخاکی بود. انجام عملیات آبی- خاکی که از عملیات خیبر وارد جنگ شد و با عملیات بدر ادامه یافت، در عملیات‌های بعدی نیز یکی از جنبه های اصلی نبردها را شکل داد. قایق و غواص پدیده های نو ظهوری بودند که با این شکل جدید و در این مقطع پا به عرصه جنگ گذاشتند و توانستند، دشمن را در عملیات‌های مختلف در داخل رودخانه‌ها، آب گرفتگی یا خلیج فارس با مشکلات جدی مواجه سازند، پدیده‌هایی که تا پایان نبرد برای عراق حل نشدنی می‌نمود. به لحاظ دیگر، این دو پدیده بار دیگر امکان حمله به جناحین و حمله به عقبه و دور زدن مواضع دشمن را میسر ساختند که درمیان سایر تغییرات از اهمیت بیشتری برخوردار بود. این تغییر به همراه سایر تغییرات، جمهوری اسلامی را از برتری جدیدی نسبت به دشمن برخوردار کردند. دراین سطح عراق بار دیگر پی برد، با تمام تمهیداتی که به کار برده بود و تصور می‌نمود حملات نظامی ایران کنترل شده است، خطر را به طور جدی‌تر و بیش از گذشته احساس می‌کرد. به ویژه، دشمن این بار دریافت که ابتکار ایرانی‌ها پایان ناپذیر می‌نماید. از این رو، عراق یک بار دیگر به توسعه توان رزمی، به ویژه توسعه سازمان رزم پرداخت، زیرا با اضافه شدن منطقه وسیع هورالهویزه به خط‌ های پدافندی، سازمان موجود قادر به دفاع از جبهه های حساس نبود، لذا سپاه جدیدی را ایجاد کرد و مسئولیت هورالهویزه را به آن سپرد. علاوه بر این، آن‌ها فعالیت بسیار زیادی را برای تشکیل موضع دفاعی و ایجاد موانع و استحکامات در منطقه هور آغاز کردند که به لحاظ گستردگی منطقه توان قابل ملاحظه ای را می‌طلبید و تسلط کامل بر آن نیز به زودی میسر نبود. و بالاخره، فرماندهان عراقی یک بار دیگر مواضع دفاعی خود را مورد بازنگری و تجزیه و تحلیل قرار دادند تا مبادا یک غفلت استراتژیک مانند هور، برتری دیگری برای ایران به ارمغان آورد.

=== تغییرات در طرح‌های عملیاتی ===عملیات‌های خیبر مسأله دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد، افزایش صدمات وارده به نیروهای اصلی و بدر در هورالهویزه موجب دگرگونی اساسی در ثابت سازمان رزم سپاه و طراحی عملیات‌های بعدی شداست. مهم‌ترین جنبه این تغییر، شکل گیری سازمان رزم، آموزش، تجهیزات و سلاح برای عملیات‌های آبی- خاکی بود. انجام عملیات آبی- خاکی پس از آن که از عملیات خیبر جنگ وارد جنگ شد خاک عراق شد، به دلیل شدت عمل دشمن، سخت شدن نبرد و با عملیات بدر ادامه یافت، لزوم حضور فرماندهان در عملیات‌های بعدی صحنه های درگیری، تلفات کادر یگان‌ها نیز یکی از جنبه های اصلی نبردها را شکل دادافزایش یافت. قایق و غواص پدیده های نو ظهوری بودند که با این شکل جدید و در این مقطع پا مقطع، به عرصه جنگ گذاشتند و توانستند، دشمن را ویژه در عملیات‌های مختلف در داخل رودخانه‌ها، آب گرفتگی یا خلیج فارس با مشکلات جدی مواجه سازند، پدیده‌هایی که تا پایان نبرد برای عراق حل نشدنی می‌نمود. به لحاظ دیگر، این دو پدیده بار دیگر امکان حمله خیبر، بدر و [[والفجر،۴]] تعداد زیادی از فرماندهان سپاه، به جناحین [[شهادت]] رسیده و حمله یا به عقبه سختی مجروح شدند. تنها، در عملیات‌های بدر و دور زدن مواضع دشمن را میسر ساختند که درمیان سایر تغییرات خیبر بیش از اهمیت بیشتری برخوردار بود. این تغییر به همراه سایر تغییرات، جمهوری اسلامی را ۹ تن از برتری جدیدی نسبت به دشمن برخوردار کردند. دراین سطح عراق بار دیگر پی برد، با تمام تمهیداتی فرماندهان ارشد از جمله: [[حاج ابراهیم همت]]، فرمانده [[لشکر ۲۷ حضرت رسول (ص)]]، [[عباس کریمی]] که به کار برده بود و تصور می‌نمود حملات نظامی ایران کنترل شده است، خطر جای حاج ابراهیم همت، هدایت لشکر۲۷ را به طور جدی‌تر عهده گرفته بود؛ [[اکبر زجاجی]] از معاونان لشکر ۲۷؛ [[مهدی باکری]]، فرمانده و بیش [[حمید باکری]] و [[یاغچیان]]، جانشینان [[لشکر ۳۱ عاشورا]]، [[ستوده]]، جانشین [[تیپ ۳۳ المهدی]]، [[تجلائی]] از گذشته احساس می‌کرد. به ویژه، دشمن این بار دریافت که ابتکار ایرانی‌ها پایان ناپذیر می‌نماید. از این رو، عراق یک بار فرماندهان لشکر ۳۱ عاشورا، [[بهروز غلامی]]، فرمانده [[تیپ ۱۵ امام حسن (ع)]] و برخی دیگر به توسعه توان رزمی، به ویژه توسعه سازمان رزم پرداخت، زیرا با اضافه شدن منطقه وسیع هورالهویزه به خط‌ های پدافندی، سازمان موجود قادر به دفاع از جبهه های حساس نبود، لذا فرماندهان یگان‌های سپاه جدیدی را ایجاد کرد و مسئولیت هورالهویزه را به آن سپردشهادت رسیدند. علاوه بر این، آن‌ها فعالیت بسیار زیادی را برای تشکیل موضع دفاعی و ایجاد موانع و استحکامات این فرماندهان همه در منطقه هور آغاز کردند خط شهید شدند: حاج همت هنگامی که به لحاظ گستردگی منطقه توان قابل ملاحظه ای می‌خواست با یک گروهان، خط را می‌طلبید و تسلط کامل در جزیره مجنون حفظ کند، بر اثر ترکش توپ شهید شد. مهدی باکری نیز پس از آن نیز به زودی میسر نبود. و بالاخره، فرماندهان عراقی یک بار دیگر مواضع دفاعی خود که حاضر نشد بسیجی‌ها را مورد بازنگری و تجزیه و تحلیل قرار دادند تا مبادا یک غفلت استراتژیک مانند هور، برتری دیگری برای ایران در غرب دجله تنها بگذارد، بر اثر اصابت تیر به ارمغان آوردشدت از ناحیه پیشانی مجروح شد.<ref name="rav" />

=== تشکیل قرارگاه خاتم الانبیاء ===با ورود حجت الاسلام هاشمی رفسنجانی به عنوان فرمانده جنگ، از آغاز دور جدید تحولات نظامی، شاهد دخالت ایشان در مسایل و مجموع، می‌توان گفت این مقطع موجب شد که از نظر روانی تصمیم گیری‌های گیری و طرح ریزی در اقدامات نظامی هستیمجمهوری اسلامی ایران از پیچیدگی خاصی برخوردار شود. چرا که برای پیشبرد استراتژی جدید که این مساله از نظر روانی مهم‌ترین تاثیر را بر محور دیپلماسی بود، به حضور مسوولان کشور دشمن بر جای گذاشت. در چنین سطحی واقع، این روند، (با تاکید بر عملیات خیبر) همچون مقطع [[عملیات ثامن الائمه(ع)]]، مبدا تحول جدیدی در جنگ نیاز داشتبود. همچنین، با توجه در عملیات ثامن الائمه (ع)، جسارت انتخاب منطقه وسیع که قبل از آن سابقه نداشت، یک ابتکار عمل به جدایی ارتش شمار می‌رفت و سپاه، آقای هاشمی نقش هم آهنگ کننده اقدامات آتی را بر عهده گرفت لذا، مبدا تحولات بعدی صحنه جنگ شد. آن عملیات، زمینه و بالاخره، با وجود تمام این مسایل، ایشان مایل بود، خواستگاه استراتژی عملیاتی جدیدی و تاکتیک‌های ویژه بود که در اداره میدان نبرد دخالت مستقیم داشته باشد[[عملیات رمضان]] متوقف شد. در مقطع دوم نیز همین تحول به چشم می‌خورد و عملیات خیبر خواستگاه و مبدا استراتژی عملیاتی جدیدی شد که در یک روندی تکاملی رشد یافت. غافل گیری، پیچیدگی مانور، مانور آبی- خاکی برجسته‌ترین نمودهای عملیات‌های بعدی بودند که از مقطع ناشی می‌شوند.<ref name="rav" />

هنگامی که وی را برای انتقال به اورژانس به داخل قایق در رودخانه دجله آوردند، به دلیل تسلط عراقی‌ها بر صحنه، بر اثر برخورد موشک آر. پی. جی قایق و جسدش سوخت و آب، خاکستر آن را به نقطه نامعلومی برد. سرداران دیگری نیز تا مرز شهادت پیش رفتند اما سرنوشت آن‌ها جز این نبود؛ برای نمونه، برادر حسین خرازی در عملیات خیبر زخمی شد. وقتی که فرمانده جنگ و نماینده امام، آقای هاشمی رفسنجانی حمله از محور طلائیه و باز کردن راه زمینی به جزیره را مرز بهشت و جهنم خواند، شهید خرازی با لشکر خود- لشکر امام حسین (ع)- وارد عمل شد اما نزدیک ظهر و در اوج درگیری، به شدت مجروح شد، به گونه ای که شهدای مرتبط با بدن پر از ترکش و یک دست قطع شده به بیمارستان انتقال یافت. او بالاخره به آرزوی خویش رسید و در عملیات کربلای ۵ به شهادت رسید و در جوار حضرت حق آرام گرفت.<ref name="rav" />بدر

[[سردار شهید عبدالحسین برونسی ]] فرمانده [[تیپ هجده جواد الائمه (ع)]]

[[سردار شهید ولی‌الله چراغچی مسجدی ]] قائم مقام فرمانده [[لشکر 5 نصر]]

[[سردار شهید محمود ستوده ]] قائم مقام فرمانده [[لشکر 33 المهدی (عج)]]

[[سردار شهید کاظم نجفی رستگار ]] فرمانده [[لشکر 10 سیدالشهدا (ع)]]

[[سردار شهید یوسف سجودی ]] فرمانده [[تیپ سوم لشکر 17 علی بن ابی طالب (ع)]]

[[سردار شهید علی تجلایی ]] قائم مقام فرمانده قرارگاه ظفر و فرمانده طرح و عملیات قرارگاه خاتم الانبیاء (ص)

[[نوجوان پهلوان سعید طوقانی ]] که در سالهای قبل و اوایل انقلاب، با وجود سن کم از نامداران ورزش باستانی به شمار می‌رفت.   یادمان‌های مرتبط با عملیات بدر

== منابع ==<references/gallery>  == رده‌ها =={{ترتیب‌پیش‌فرض:بدر}}[[رده: عملیات‌های سال 1363]][[رده: عملیات های جنوب غرب کشور]][[رده: عملیات های مرزی (گستره عملیات هم در داخل و هم خارج از مرز بوده است)]][[رده: عملیات های مشترک سپاه و ارتش]][[رده: عملیات های با استعداد چند تیپ و لشکر]][[رده: منجر به پیروزی نظامی]][[رده: عملیات های زمینی]]