| خسارات۲ =
| خسارات۳ =
| یادداشت = در این عملیات، نیروهای ایرانی با عبور از رود [[دجله]]، تردد دشمن در [[جادهی بصره - العماره]] قطع شد. اما اتکا به عقبهی آبی، نداشتن [[جادههای مواصلاتی]]، مواصلاتی، بروز مشکلات [[ترابری]] و [[پشتیبانی]] و بیبهره بودن از آتش [[توپخانه]]، توپخانه، سبب گردید که نیروهای ایران در برابر [[پاتک|پاتکهای]] متوالی و سنگین زرهی عراق، ساحل خشک شرق [[دجله]] را تخلیه و به تثبیت مواضع جدید در [[هورالعظیم]] بسنده کنند.
}}
عملیات بدر در تاریخ [[۱۳ اسفند ۱۳۶۳ ]] در شرق [[رودخانهی دجله]] و داخل [[هورالهویزه]]، به منظور تصرف [[هورالهویزه]] و [[جادهی بصره - العماره]] و همچنین تهدید [[بصره]] از شمال، توسط [[ایران]] با رمز ''یا فاطمه الزهرا (س) ''، به طور مشترک توسط [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] و [[ارتش جمهوری اسلامی ایران]] اجرا شد و در تاریخ [[۲۶ اسفند ۱۳۶۳ ]] با عدم دستیابی به اهداف اصلی خود، پایان پذیرفت.
معرفی عملیات بدر
شرح عملیات
عملیات در ساعت 23 روز 1363/12/20 با اسم رمز مبارک یاالله، یاالله، یاالله و قاتلوهم حتی لاتکون فتنه، یا فاطمه الزهرا، یا فاطمه الزهرا، یا فاطمه الزهرا (س) آغاز گردید و در همان ساعات اولیه، تمامی خطوط و استحکامات دشمن به سرعت در هم کوبیده شد. در منطقه قرارگاه کربلا، لشکرهای 8 و 31 به سرعت خود را به خط دوم دشمن رسانده و در ساعت 2 بامداد پس از پاکسازی این خط که دارای تعدادی [[مین ]] پراکنده نیز بود، به سمت دجله حرکت نمودند. تیپ 44 نیز پس از شکستن خط اول، سریعا یک گردان 110 نفری انفجار را به همراه مواد لازم از روی جاده خاکی جوبیر به سمت پل فرستاد و در ساعت 02:30 اعلام کرد که پل بتونی جوبیر را از دو طرف منهدم نموده است.
در منطقه قرارگاه نجف، به علت وجود چند کمین در فاصله زیادی از خطوط اول دشمن، موج دوم نیروها که میبایست از آبراه های اصلی حرکت کنند با این کمینها درگیر و در نتیجه متوقف شدند و تا ساعاتی بعد مشغول پاکسازی منطقه گردیدند. یکی از یگانهای قرارگاه نوح نیز در قسمت [[پَد الهویدی ]] و سیل بند اول دشمن به [[سیمهای خاردار ]] و موانع دشمن برخورد کرد و سپس با تعویض محور و حل مشکلات در ساعت 3 بامداد خط اول را شکسته و پاکسازی پَد الهویدی را تا ساعت 03:20 به پایان رساند و سپس به سمت داخل پیشروی کرد.
در آغاز روشنایی صبح (ساعت 6) قرارگاه نجف پاکسازی خط اول خود را به جز البیضه به اتمام رساند در حالی که واحدهایی از لشکرهای 7، 5 و 14 روی خط دوم درگیر بودند. در این میان، نیروهای لشکر 25 به علت طولانی بودن مسیر خود تا صبح به هدف نرسیده و به عقب بازگشتند. منطقه ترابه نیز به طور کامل پاکسازی گردید.
پس از الحاق نیروهای قرارگاه کربلا در خطوط اول و دوم، لشکر 17 از سمت شمال به سمت دجله اقدام به پدافند به سمت شمال نمود و واحدهایی از لشکرهای 8 و 31 به کنار دجله رسیدند. در منطقه قرارگاه نوح نیز لشکر 41، پَد الهویدی و سیل بند اول را پاکسازی کرد. با شروع روشنایی صبح، پاتک های دشمن نیز آغاز شد. فشارهای ممتد دشمن در طول روز اول منجر به بازپس گیری پَد الهویدی و رخنه محدود در چند محور دیگر گردید. در شب دوم، واحدهایی از قرارگاه نجف در محور چهارراه دوم پَد خندق و جنوب آن وارد عمل شدند. لیکن با مقاومت دشمن مجبور شدند به مواضع قبلی خود بازگردند. در این میان، قرارگاه کربلا موفق شد منطقه پیشرفتگی رودخانه دجله و جنوب جوبیر (کیسه ای) را تصرف و تامین نماید. هم چنین، واحدهایی از این قرارگاه موفق شدند خود را به دجله رسانده و ضمن وارد آوردن ضربات موثری بر دشمن، رو به جنوب پدافند نمایند.
با شروع روشنایی صبح روز دوم، پاتک های دشمن با شدت بیشتری آغاز گردید و تا پایان این روز موفق به تصرف سیل بند دوم و الصخره و رخنه در برخی نقاط سیل بند اول در جنوب و شمال پَد خندق گردید. در منطقه قرارگاه کربلا، پاتک های دشمن عمدتاً از منطقه الهاله به سمت همایون انجام شد که پس از انهدام تعدادی [[تانک ]] و [[نفربر ]] و به گل نشستن تعدادی دیگر، دشمن بدون نتیجه عقب نشست. در روز سوم عملیات، با بمباران هوایی دشمن تعدادی از واحدهای قرارگاه نجف در وضع نامناسبی قرار گرفتند. چهار راه پَد خندق نیز به دست دشمن افتاد و نیروهای خودی در 600 متری شرق این چهار راه مستقر گردیدند.
در شب و روز چهارم عملیات، واحدهای قرارگاه نجف در شمال چهارراه پَد خندق به دلیل عدم الحاق به جنوب و نیز فشار دشمن، به مواضع اولیه خود عقب نشینی کردند. هم چنین یکی از واحدهای قرارگاه کربلا از خط صفین 3 به سمت شمال تک نمود که در بعضی از محورها تا جاده خندق پیشروی کرد، لیکن به دلیل عدم پاکسازی منطقه و نیز عدم الحاق با نیروهای قرارگاه نجف مجبور شد به خط صفین 3 باز گردد. سپس، پاتک های شدید دشمن به خط پدافندی صفین 3 آغاز شد. در این پاتک ها، دشمن نتوانست رخنه ای در خط پدافندی مذکور ایجاد کند.در شب پنجم، قرارگاه کربلا با نیروهای باقی مانده خود به غرب دجله تک نمود. اگر چه این قرارگاه توانست ضمن انهدام نیروهای دشمن مستقر در شرق برگراه، قسمت اعظم پل ابو عران را تخریب کند، لیکن با فشارها دشمن از سمت شمال، جنوب و جنوب شرقی تا صبح روز پنجم (1363/12/25) مجبور شد منطقه غرب دجله رابه جز سیل بند غربی – در داخل کیسه ای – را تخلیه کند. با روشنایی صبح روز پنجم پاتک های دشمن با شدت تمام آغاز گردید و تا بعد از ظهر این روز دشمن موفق به ایجاد رخنه در کناره شرقی دجله و برهم زدن آرایش پدافندی خودی گردید. آتش توپخانه دشمن نیز از این روز شدت گرفته و خطوط اول و دوم و سیل بند عقب آب راهها را مورد هدف قرار داد.
- به اسارت در آمدن 3200 نفر.
- انهدام 250 [[تانک ]] و [[نفربر]]
- انهدام 40 قبضه انواع [[توپ]].
- انهدام 200 خودرو.
- انهدام 60 قبضه انواع [[خمپاره انداز]].
- انهدام 15 دستگاه مهندسی.
- انهدام 4 [[هواپیمای PC – V]].- انهدام 2 [[هواپیمای میگ ]] و [[سوخو]].
- انهدام 4 [[هلی کوپتر]].
- به غنیمت گرفته شدن 50 قبضه انواع خمپاره انداز.
- به غنیمت گرفته شدن 2 [[دستگاه رازیت]].
http://rasekhoon.net/article/show/127679/
دلیل انجام عملیات
در حالی که دستیابی به یک جناح از دشمن در شمال بصره و قطع جاده مهم [[بصره – العماره، العماره]]، که میتوانست منطقه مانور مناسبی را برای عملیاتهای آینده به سمت بصره و یا العماره باز نموده و دروازه جدیدی را برای ورود به مناطق خشکی جدید بگشاید، هم چنان به عنوان یک هدف مهم تلقی میشد؛ عواملی هم چون تجربیات به دست آمده از عملیات خیبر در خصوص الزامات پشتیبانی و تاکتیکی و عملیات آبی و خاکی، جبران بسیاری از نواقص و کمبودهای مهندسی موجود در عملیات مذکور، در اختیار داشتن [[جزایر مجنون ]] به عنوان مناطق واسط و سرپل که امکان تمرکز نیروها و انتقال تجهیزات به جلو را تسهیل مینمود، موجب شدند منطقه غرب هورالهویزه مجدداً برای انجام عملیات بزرگ بعدی با نام عملیات بدر انتخاب شود، انتخاب گردد.
منطقه عملیات
منطقه عملیات در غرب هورالهویزه واقع است که از شمال به ترابه و زجیه و از جنوب به القرنه و [[کانال سوئیب ]] محدود میگردد. این منطقه دارای دو نوع طبیعت متفاوت است: یک خشکی در قسمت غربی که حداقل عرض آن 2 کیلومتر در زجیه و حداکثر عرض آن 8 تا 9 کیلومتر در عزیر و الهاله میباشد و 2 هور بزرگ (هورالهویزه در شرق و هورالحمار در غرب) این خشکی را احاطه نمودهاند.
طول منطقه عملیات از ترابه تا الهویدی حدود 50 کیلومتر میباشد. زمین آن از جنس خاک رس نمکی و به حالت گرد است. در نزدیکی سیل بندهای هور نیز با نشست آب، منطقه حالت باتلاقی به خود میگیرد. هم چنین، منطقه مذکور توسط رودخانه دجله به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم میشود که 3/4 خشکی منطقه در شرق رودخانه واقع است. جاده حساس و مهم بغداد – بصره نیز در غرب رودخانه واقع است. وسعت کل منطقه عملیات اعم از خشکی و هور 1000 کیلومتر مربع میباشد که 250 کیلومتر مربع آن خشکی و مابقی آن هور میباشد، دراین منطقه یکی از بزرگترین ذخایر نفت عراق موجود میباشد که دولت عراق مشغول بررسی و نقشه برداری آن شده بود.
- دو گردان کماندویی یوسف و عبدالله از لشکر 10.
- [[تیپ 2 کماندویی ]] سپاه چهارم.
ب – [[لشکر 35 پیاده؛ پیاده]]؛ از منطقه الکساره تا نهر روطه.
- تیپ 429 پیاده با پیاده با 3 گردان.
- قاطع القادسیه، خالد، الصنادیه، صدام، دینار الثانی.
- دو [[گردان کماندویی الفیحا ]] و محمد قاسم از لشکر 5 مکانیزه.
- نیروهای کماندو الشیبانی.
- 4 [[گردان تانک]].
- 5 [[گردان توپخانه]].
ج – فرماندهی نیروهای دفاع از بصره، از نهر روطه تا نهر سوئیب:
- لشکر 10 زرهی با تیپهای 17 و 42 زرهی و 24 مکانیزه.
- [[لشکر گارد ریاست جمهوری ]] با تیپهای 1 مکانیزه، 2 زرهی، 3 نیروی مخصوص و 4 زرهی.
- [[لشکر 4 پیاده کوهستانی ]] با تیپهای 5، 18 و 29 پیاده.
- لشکر 6 زرهی با تیپهای 16 و 30 زرهی و 25 مکانیزه.
- [[لشکر 1 مکانیزه ]] با تیپهای 27 مکانیزه، 34 زرهی و 51 مختلط.
- لشکر 5 مکانیزه با تیپهای 20 و 15 مکانیزه.
قرارگاه نجف تحت فرماندهی قرارگاه خاتم الانبیاء (ص) هدایت نیروهای زیر را به عهده داشت:
- [[لشکر 25 کربلا]].
- [[لشکر 14 امام حسین (ع)]].
- [[لشکر 5 نصر]].
- [[لشکر 7 ولی عصر (عج)]].
- [[تیپ 15 امام حسن (ع)]].
- [[تیپ 18 الغدیر]].
- [[تیپ 21 امام رضا (ع)]].
- [[گردان های ویژه شهید صدر]].
- [[گروه 22 توپخانه ]] (2 گردان).
- [[گروه 40 توپخانه رسالت ]] (1 آتشبار).
- [[لشکر 77 پیاده ارتش]].
محدوده عملیاتی قرارگاه نجف: از منطقه ترابه تا آب راه نینوا.
قرارگاه کربلا تحت فرماندهی قرارگاه خاتم الانبیاء (ص) هدایت نیروهای زیر را به عهده داشت:
- [[لشکر 17 علی ابن ابی طالب (ع)]].
- [[لشکر 31 عاشورا]].
- [[لشکر 8 نجف اشرف]].
- [[لشکر 27 محمد رسول الله (ص)]].
- [[تیپ مستقل 44 قمربنی هاشم (ع)]].
- [[لشکر 21 پیاده ارتش ]] با 9 گردان پیاده، 2 گردان مکانیزه و 3 گردان تانک.
- لشکر 28 پیاده ارتش.
قرارگاه نوح تحت فرماندهی قرارگاه خاتم الانبیاء (ص) هدایت نیروهای زیر را به عهده داشت:
- ]]لشکر 41 ثارا... ]] .
- [[تیپ احمد ابن موسی]].
محدوده عملیاتی قرارگاه نوح: از پد الهویدی تا کانال سوئیب.
ب – قرارگاه ظفر 2
از سپاه، [[تیپ مستقل 33 المهدی (عج)]]
از ارتش، [[تیپ مستقل 55 هوابرد ]] (4)
در مجموع، نیروهای عمل کننده سپاه عبارت بودند از: 31345 بسیج، 13964 وظیفه و 17010 پاسدار.
نتایج عملیات بدر و خیبر در دفاع مقدس
اقدامات ایران پس از [[والفجر مقدماتی ]]] و [[والفجر یک ]] یعنی عملیات خیبر و بدر را میتوان مبدا تحول و دگرگونی در اقدامات نظامی ایران در سالهای بعد دانست. ظهور نبوغ نظامی در مقابل پیچیدگیهای دشمن که با حمایت منابع و کارشناسان خارجی، در زمین، تسلیحات و شیوه نبرد با رزمندگان اسلام، تغییرات و توسعه قابل ملاحظه ای یافته بود، موجب شد، جنگ وارد مرحله جدیدی شود که متفاوت با شرایط قبلی آن بود. به عبارت دیگر، ابتکار عمل سپاه پاسداران در هورالهویزه و پیگیری شکل جدیدی از جنگ در برابر دشمن، عقبماندگی جبهه خودی را در برابر پیچیده شدن جنگ پس از ورود به خاک عراق، جبران کرد و گونهای خلاقیت نظامی را به نمایش گذاشت که تاثیرات قابل ملاحظه ای در تصمیم گیری و برنامه ریزی نظامی- سیاسی عراق داشت.
علاوه بر این، در سطح منطقه و جهان، نیز امریکا و کشورهای عربی در پی ابتکار عمل ایران در جنگ که اشکال مختلف آن روشن و قابل پیش بینی نبود، دچار نگرانی شدند. در واقع، عملیات خیبر ضمن آن که بن بست جنگ را گشود و عراق را به چاره اندیشی دوباره برای جلوگیری از موفقیت ایران وادار کرد، موجب بازنگری در سیاست های پیشین امریکا و توجه بیشتر این کشور برای نزدیکتر شدن به صحنه جنگ شد. و سرانجام، میتوان گفت، این دوره، مبدا ابتکار عمل برای ادامه نبرد تا پایان جنگ بود که آثار آن در عملیاتهای آینده به شکلهای گوناگون ظاهر شد.
آثار نظامی عملیاتهای بدر و خیبر
در سالهای ۱۳۶۲ و ۱۳۶۳ دستیابی به عملیاتی پیروزمندانه به گونه ای که حامیان منطقه ای و جهانی عراق، شرایط ایران را بپذیرند، به عنوان محور تلاشهای نظامی جمهوری اسلامی قرار گرفت و از این پس، عملیاتهای مختلف برای تحقق این هدف سیاسی انجام شد. عراق همچون گذشته درصدد مقابله با حملات ایران برآمد و از سوی دیگر، بسیار تلاش کرد تا با گشودن جبهه های جدید در [[خلیج فارس ]] و حمله به منابع نفتی و نفت کشها و نیز شدت بخشیدن به جنگ شهرها، ایران را به مذاکره و پذیرش صلح، بدون دستیابی به حداقل حقوق سیاسی- اقتصادی، وادار کند. شاید بتوان گفت: تلاش عراق برای وارد کردن طرف سوم به صحنه درگیری و به عبارت دیگر، بین المللی کردن جنگ، از همین مقطع آغاز شد. این سیاست که در این مقطع از شدت کمتری برخوردار بود، به تدریج در مقاطع بعد افزایش یافت.
افزایش حضور فرماندهان رده بالای سپاه در این مقطع
مسأله دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد، افزایش صدمات وارده به نیروهای اصلی و ثابت سازمان رزم سپاه است. پس از آن که جنگ وارد خاک عراق شد، به دلیل شدت عمل دشمن، سخت شدن نبرد و لزوم حضور فرماندهان در صحنه های درگیری، تلفات کادر یگانها نیز افزایش یافت. در این مقطع، به ویژه در عملیاتهای خیبر، بدر و [[والفجر،۴ ]] تعداد زیادی از فرماندهان سپاه، به [[شهادت ]] رسیده و یا به سختی مجروح شدند. تنها، در عملیاتهای بدر و خیبر بیش از ۹ تن از فرماندهان ارشد از جمله: [[حاج ابراهیم همت، همت]]، فرمانده [[لشکر ۲۷ حضرت رسول (ص)]]، [[عباس کریمی ]] که به جای حاج ابراهیم همت، هدایت لشکر۲۷ را به عهده گرفته بود؛ [[اکبر زجاجی ]] از معاونان لشکر ۲۷؛ [[مهدی باکری، باکری]]، فرمانده و [[حمید باکری ]] و یاغچیان، [[یاغچیان]]، جانشینان [[لشکر ۳۱ عاشورا، ستوده، عاشورا]]، [[ستوده]]، جانشین [[تیپ ۳۳ المهدی، المهدی]]، [[تجلائی ]] از فرماندهان لشکر ۳۱ عاشورا، [[بهروز غلامی، غلامی]]، فرمانده [[تیپ ۱۵ امام حسن (ع) ]] و برخی دیگر از فرماندهان یگانهای سپاه به شهادت رسیدند. این فرماندهان همه در خط شهید شدند: حاج همت هنگامی که میخواست با یک گروهان، خط را در جزیره مجنون حفظ کند، بر اثر ترکش توپ شهید شد. مهدی باکری نیز پس از آن که حاضر نشد بسیجیها را در غرب دجله تنها بگذارد، بر اثر اصابت تیر به شدت از ناحیه پیشانی مجروح شد.
هنگامی که وی را برای انتقال به اورژانس به داخل قایق در رودخانه دجله آوردند، به دلیل تسلط عراقیها بر صحنه، بر اثر برخورد [[موشک آر. پی. جی ]] قایق و جسدش سوخت و آب، خاکستر آن را به نقطه نامعلومی برد. سرداران دیگری نیز تا مرز شهادت پیش رفتند اما سرنوشت آنها جز این نبود؛ برای نمونه، برادر حسین خرازی در عملیات خیبر زخمی شد. وقتی که فرمانده جنگ و نماینده امام، آقای هاشمی رفسنجانی حمله از محور [[طلائیه ]] و باز کردن راه زمینی به جزیره را مرز بهشت و جهنم خواند، شهید خرازی با لشکر خود- لشکر امام حسین (ع)- وارد عمل شد اما نزدیک ظهر و در اوج درگیری، به شدت مجروح شد، به گونه ای که با بدن پر از ترکش و یک دست قطع شده به بیمارستان انتقال یافت. او بالاخره به آرزوی خویش رسید و در [[عملیات کربلای ۵ ]] به شهادت رسید و در جوار حضرت حق آرام گرفت.
جمع بندی
در مجموع، میتوان گفت این مقطع موجب شد که از نظر روانی تصمیم گیری و طرح ریزی در اقدامات نظامی جمهوری اسلامی ایران از پیچیدگی خاصی برخوردار شود. این مساله از نظر روانی مهمترین تاثیر را بر دشمن بر جای گذاشت. در واقع، این روند، (با تاکید بر عملیات خیبر) همچون مقطع [[عملیات ثامن الائمه(ع)]]، مبدا تحول جدیدی در جنگ بود. در عملیات ثامن الائمه (ع)، جسارت انتخاب منطقه وسیع که قبل از آن سابقه نداشت، یک ابتکار عمل به شمار میرفت و لذا، مبدا تحولات بعدی صحنه جنگ شد. آن عملیات، زمینه و خواستگاه استراتژی عملیاتی جدیدی و تاکتیکهای ویژه بود که در [[عملیات رمضان ]] متوقف شد. در مقطع دوم نیز همین تحول به چشم میخورد و عملیات خیبر خواستگاه و مبدا استراتژی عملیاتی جدیدی شد که در یک روندی تکاملی رشد یافت. غافل گیری، پیچیدگی مانور، مانور آبی- خاکی برجستهترین نمودهای عملیاتهای بعدی بودند که از مقطع ناشی میشوند.
http://ravayatgar.org/%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3/%D8%A2%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D9%88-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%87%D8%A7/%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C/item/8603-%D8%B9%D9%85%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%AE%D9%8A%D8%A8%D8%B1/8603-%D8%B9%D9%85%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%AE%D9%8A%D8%A8%D8%B1?showall=1
سردار شهید مهدی باکری فرمانده لشکر 31 عاشورا
[[سردار شهید عبدالحسین برونسی ]] فرمانده [[تیپ هجده جواد الائمه (ع)]]
سردار شهید عباس کریمی فرمانده لشکر 27 محمدرسول الله (ع)
[[سردار شهید ولیالله چراغچی مسجدی ]] قائم مقام فرمانده [[لشکر 5 نصر]]
[[سردار شهید محمود ستوده ]] قائم مقام فرمانده [[لشکر 33 المهدی (عج)]]
[[سردار شهید کاظم نجفی رستگار ]] فرمانده [[لشکر 10 سیدالشهدا (ع)]]
[[سردار شهید یوسف سجودی ]] فرمانده [[تیپ سوم لشکر 17 علی بن ابی طالب (ع)]]
[[سردار شهید علی تجلایی ]] قائم مقام فرمانده قرارگاه ظفر و فرمانده طرح و عملیات قرارگاه خاتم الانبیاء (ص)
[[نوجوان پهلوان سعید طوقانی ]] که در سالهای قبل و اوایل انقلاب، با وجود سن کم از نامداران ورزش باستانی به شمار میرفت.