مسجد جامع دزفول: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۲۳ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۱۷:۱۰

مسجد جامع دزفول قدیمی‌ترین و مهم‌ترین مسجد شهر دزفول است که در مرکز فعلی شهر دزفول قرار داشته و قدمت زیاد مسجد به خوبی از شبستان اصلی مسجد و ستون‌های آن نمایان است. این مسجد به شماره ۲۸۷ درفهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

برخی کاوشگران ساخت این بنا را در قرن سوم و یا اوایل قرن چهارم هجری دانسته‌اند و برخی دیگر از جغرافیدانان معتقدند که این مسجد در آغاز ورود اسلام به ایران و در قرن اول هجری ساخته شده است که برخی محققان و نشریات نظیر نشریه تاریخی و باستانی با استناد به منابعی در مورد مسجد جامع، قدمت آن را قرن اول هجری می‌دانند.

مسجد جامع دزفول بعد از پل قدیم، مهم‌ترین اثر تاریخی شهر دزفول است که با توجه به حفظ حالت اولیه خود و ویژگی‌های معماری و تأثیری که در طول تاریخ بر شهر دزفول داشته، به تازگی پرونده ثبت جهانی آن توسط سازمان میراث فرهنگی برای ارائه به سازمان یونسکو در حال تدوین است.

مسجد جامع در گذر زمان از ابتدای احداث همواره در کانون توجهات بوده و به دلیل اهمیتی که داشته در دوره‌های مختلف بازسازی و مرمت شده است. از روی سنگ نوشته‌هایی که در مسجد موجود است آخرین مرمت‌های این مسجد در دوره‌های صفویه و قاجاریه بوده، از جمله بر روی یکی از سنگ‌ها، تاریخ تعمیر، مقارن با پادشاهی شاه سلطان حسین صفوی است و به همین خاطر رنگ‌های آبی و فیروزه و کاشی‌های آبی که شاخصه معماری آن دوران است در بخش‌هایی از مسجد دیده می‌شود. و یا بر روی یکی از کاشی‌ها تاریخ ۱۲۵۳ یعنی در زمان محمدشاه قاجار ذکر شده است. اما اصل مسجد مانند تمام مساجد کهن اسلامی به نشانه عبودیت و بندگی رنگی از خاک دارد که نمایانگر شکوه، و زیبایی خاصی است.

از دیگر دلایل قدمت بالای مسجد، سبک معماری آن است که الگو گرفته از معماری کاخ ایوان کرخه و معماری دوره ساسانی است که با گشتی در این مسجد زیبا و تاریخی خود را به رخ بیننده کشانده و میهمان سفری به قرن‌ها پیش می‌کند. سیدمحمدعلی امام در صفحه‌ی ۲۷ کتاب جغرافیائی دزفول، ساختمان اطاق شرقی این مسجد را قدیمی‌ترین ساختمان مسجد جامع عنوان کرده که این بخش از مسجد به غریب‌خانه معروف است. بنای مسجد در یک طبقه ساخته شده و دارای صحنی بزرگ است. کالبد اصلی بنا در جبهه جنوبی آن، که هسته اولیه مسجد است، سنگی می‌باشد.

دیوارهای مسجد جامع بسیار قطور و شبستان آن ایستادگی خود را از ۲۰ ستون سنگی می‌گیرد که در وسط شبستان مسجد قرار داشته و جای شمعدان در آن تعبیه شده است. مصالح به کار رفته در دیوارها عمدتاً آجر و در ستون‌ها، سنگ‌های چهار تراش است و از ملات ماسه و آهک جهت ساخت دیوارهای و ستون‌های باربر استفاده شده است.

محراب مسجد در وسط شبستان واقع است که دارای گچ‌بری‌های زیبایی است. در مجاورت محراب منبری سنگی با ده پله قرار دارد که در دو طرف آن گلدسته‌های کوچک و سفید رنگی قامت افراشته‌اند. ایوان مسجد که در وسط واقع شده، در دو طرف خود، گلدسته‌هایی به ارتفاع ۱۵ متر دارد که شکوه معماری اسلامی و ایرانی آن را به رخ می‌کشد و با کاشی‌کاری‌های زیبایی مزین شده است. در گذشته بانگ موذن مسجد از این گلدسته‌ها نمازگزاران را به راز و نیاز با معبود فرا می‌خوانده است.

نوع سقف‌های مسجد سنتی و تلفیقی از طاق، تویزها، کلمبوها و طاق گهواره‌ای است و سقف ایوان اصلی بنا با کاربندی و آجرهای رنگی جدا و ۴ تیپ متنوع دارد. سقف ایوان‌های مسجد نیز گنبدی شکل و از آجر هستند. ایرج افشار در کتاب یادگارهای خوزستان باستان در خصوص مسجد جامع دزفول آورده است: این مسجد در سده های ۷ و ۱۲ هجری قمری بازسازی و گسترش یافته و ایوان شرقی آن از بناهای دوران صفویه است که در سال ۱۱۱۰ هجری قمری بنا شده است و سر در و گلدسته‌های آن از سده‌ی ۱۲ هجری قمری است.

از دیگر بخش‌های مسجد جامع دزفول، شوادانی عمیق با مساحت ۲۰۰ متر است که دارای ۲۵ پله و اتاق‌های کوچکی در وسط پلکان است که درب نداشته و در اصلاح به آن‌ها کت گفته می‌شود. برای تهویه هوای شوادان مسجد دو روزنه وجود دارد که از ویژگی‌های معماری دزفول در بناهای تاریخی و بافت قدیم دزفول می‌باشد که در دزفول آن‌ها را «دریزه» می‌نامند. درب ورودی شوادان مسجد در صحن اصلی آن قرار داشته و از قدیم برای استراحت نمازگزاران در تابستان‌های گرم خوزستان مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

مسجد جامع در سال‌های انقلاب و نیز بعد از آن به عنوان یکی از پایگاه‌های مهم شهر دزفول فعالیت داشته و در حال حاضر در ایام سال و مناسبت‌های مختلف مراسم مذهبی در آن برگزار می‌شود.

http://tourism.dezfulfarda.ir/?p=222