ویرایش‌ها

 فهرست دلیل انجام عملیات آبادان * معرفی عملیات * شرح عملیات  ==دلیل انجام عملیات آبادان==

 ===ناکامی دشمن در اشغال پایتخت صنعتی ایران===

امروز آبادان ساعات بحرانی را پشت سر گذاشت. بنا به گزارش شهربانی آبادان دشمن در ساعت 30 / 17، با پیشروی به سوی آبادان راه‌های ارتباطی شهر را قطع کرد و امکان هر گونه پشتیبانی زمینی را از بین برد. (1) همچنین با پیشروی در ایستگاه هفت و موضع گیری در نخلستان‌های اطراف، اقدام به ایجاد سنگرهای کمین کرده است. در همین روز در اطراف ایستگاه هفت، دشمن سه کامیون ارتش را به آتش کشید که در جریان آن بیست نفر از نیروهای خودی شهید شدند، دو کامیون حامل مهمات نیز به دست دشمن افتاد.   اجرای آتش توپخانه نیز با شدت تمام روی شهر ادامه داشت و به علت محاصره کامل، انتقال جنازه‌ی تعداد زیادی از رزمندگان ممکن نشد. از سوی دیگر، عده ای عراقی از طریق پاسگاه دریایی خرمشهر به جزیره آبادان نفوذ کرده بودند که با آتش نیروهای خودی عقب نشینی کردند. (2)

  ==شرح عملیات==

عراق همچنان بر تصرف آبادان پافشاری می‌کند. پس از خرمشهر، حرکت محوری عراق تصرف آبادان است. عراق روز نهم آبادان را به عنوان روز تهاجم و تصرف آبادان در نظر گرفته بود و بر این امر چنان اصرار می‌ورزید که برخی رسانه‌ها به این مسئله اشاره کردند. برای تحقق این امر، دشمن شب هنگام حجم زیادی از آتش توپخانه را روانه شهر کرد و این کار را تا صبح ادامه داد. شدت آتش دشمن در این روز بی سابقه بود، تا آنجا که گزارش‌های رسیده، از شهید و زخمی شدن بیش از هشتاد نفر و خسارات مادی بسیار حکایت دارند. 

ستون‌های عظیم از عقبه دشمن تا نزدیکی مارد (کناره کارون)؛ با یک لنج از غرب به شرق رودخانه حمل می‌شوند. دشمن برای سرعت بخشیدن به امر انتقال، یک پل در این منطقه نصب کرده و 20 دستگاه تریلی، کامیون و زرهی را به سمت شرق کارون عبور داده است.   از سوی دیگر، دشمن شب گذشته روی« بهمن‌شیر» پل زد و اولین ستون از نیروهای خود را با استفاده از غفلت مدافعان آبادان، از منطقه ذوالفقاری و خاکستان وارد آبادان کرد. دشمن قصد داشت ابتدا با نیروهای پیاده، سر پلی را در آبادان تصرف کند و سپس نیروهای زرهی و مکانیزه خود را وارد سازد. نیروهای خودی که به طور نامنظم در شهر مستقر بودند، به کمک یک گردان از نیروهای ارتش که تازه وارد منطقه شده‌اند، به مقابله با دشمن برخاستند. مقاومت نیروهای خودی طوری بود که دشمن با دادن تلفات مجبور به عقب نشینی شد و در تلاش‌های بعدی نیز نتوانست موقعیت مناسبی برای نیروهای خود فراهم کند، ناچار از اعزام نیروهای بیشتر خودداری کرد. در این درگیری عده زیادی از افراد دشمن کشته شدند یا هنگام فرار در رودخانه‌ی بهمن‌شیر غرق گردیدند.  

1دستاوردهای نیروهای پیشرو ما در محاصره شهر آبادان، انهدام گروه‌های دشمن در سایر مناطق و وارد ساختن خسارات سنگین به آن، به منزله پاسخ مناسب به دشمن فارسی است. سیزده کشته،خسارات مشهود دشمن عبارتند از:

عبور از این مسیر، علی رغم کوتاه بودن آن نسبت به دیگر مسیرها، خارج از توانایی ارتش عراق بود2. عرض زیاد اروندرود (ششصد تا هزار متر)، سرعت آب، جزر انفجار و مدها، جهت حرکت به آتش کشیده شدن لوله های گاز و جریان‌های متفاوت و متنوع آب انبارهای نفت در زمان‌های مختلف آبادان و حتی در قسمت‌های مختلف (کنار یا وسط رود، سطح یا عمق آب)، امر عبور را با مشکلات تاکتیکی بسیاری مواجه می‌کرد، که حل نشدنی می‌نمودخسروآباد.

==راه‌های وصولی به جزیره آبادان==  ===1)عبور از اروندرود:=== عبور از این مسیر، علی رغم کوتاه بودن آن نسبت به دیگر مسیرها، خارج از توانایی ارتش عراق بود. عرض زیاد اروندرود (ششصد تا هزار متر)، سرعت آب، جزر و مدها، جهت حرکت و جریان‌های متفاوت و متنوع آب در زمان‌های مختلف و حتی در قسمت‌های مختلف (کنار یا وسط رود، سطح یا عمق آب)، امر عبور را با مشکلات تاکتیکی بسیاری مواجه می‌کرد، که حل نشدنی می‌نمود.   ===2)عبور از خرمشهر:=== عبور از شهر خرمشهر و وارد شدن به جزیره آبادان از طریق پل خرمشهر نیز در عمل با مقاومت شدید رزمندگان در مرحله اشغال، غیرممکن شد. قوای عراقی نتوانستند سریعاً خرمشهر را اشغال کنند و پس از 35 روز درگیری خود را به پل خرمشهر رساندند ولی سد محکم رزمندگان مجال عبور از پل را به متجاوزین نداد.   ===3)عبور از بهمن‌شیر:=== عبور از رودخانه‌ی بهمن‌شیر با وجود فاصله زیاد از عقبه اصلی دشمن و مشکلات نظامی خاصی که داشت، تنها راه دستیابی به جزیره آبادان و تصرف شهر بود. عراق برای تحقق این امر می‌بایست بر قسمت شرقی رود کارون دست یافته و با پیشروی به سمت جنوب و زدن پل روی بهمن‌شیر، تصرف جزیره آبادان را امکان پذیر سازد. عبور از کارون، مقدمه عبور از بهمن‌شیر: عراق در جستجوی راه مناسب برای دسترسی به شرق کارون، نیروهای خود را به سمت شمال کشید و از دو محور مارد (12 کیلومتری شمال آبادان) و سلمانیه (20 کیلومتری شمال آبادان) اقدامات مهندسی برای عبور از کارون را آغاز کرد.   عراق یک بار از نیمه دوم مهرماه در منطقه مارد برای احداث پل روی کارون به اقدامات مهندسی پرداخت که با هوشیاری و اقدام به موقع افراد بومی در مطلع ساختن نیروهای خودی، توسط نیروهای سپاه و هوانیروز از ادامه فعالیت مهندسی ارتش عراق ممانعت شد و 8 نفر از نیروهای عراقی که برای ساحل سازی به قسمت شرقی کارون رخنه کرده بودند، به اسارت درآمدند. دشمن بار دیگر در 19 مهرماه حدود ده کیلومتر بالاتر از محل فوق‌الذکر، حدفاصل مارد و سلیمانیه، شب هنگام، به احداث پل پرداخت و در حین غافلگیری نیروهای خودی، از کارون عبور کرد؛ در حدود ساعت 30 / 8 صبح به جاده اهواز آبادان رسید و نزدیک به 900 نفر غیرنظامی (که در این جاده رفت و آمد می‌کردند و اطلاعی از عبور عراقی‌ها از کارون نداشتند)، به اسارت گرفت.   عراق تا دو روز پس از ورود به سمت شرقی کارون، نتوانست منطقه مارد را تصرف کند، ولی سرانجام با فشار و کشتار بسیار، مقاومت نیروهای خودی را در هم شکست و مارد را به اشغال درآورد. وقتی نیروهای خودی از مارد عقب نشستند، عراق برای تصرف آبادان مصمم‌تر شد.   بنابراین در نقطه ای از ساحل شرقی کارون که در تصرف داشت، پل دیگری احداث کرد و با تقویت نیروهای خود در این محور، حملات متعددی را در حاشیه شرقی رود کارون به سوی آبادان آغاز کرد. نیروهای معدود خودی، بدون امکانات کافی، در برابر هجوم تانک‌های متعدد و آتش پرحجم توپخانه عراق، برای جلوگیری از پیشروی دشمن به مقاومت پرداختند، اما فشار دشمن بسیار شدید بود، به طوری که نیروهای خودی مجبور به

 با استقرار نسبی دشمن در معابر وصولی آبادان، نیروهای خودی با درک موقعیت نظامی منطقه و خطر سقوط آبادان، گه گاهی به طور نامنظم به دشمن حمله می‌کردند و شاهد موفقیت‌هایی نیز بودند؛ از جمله، عملیاتی که نیروهای خودی متشکل از تکاوران و برادران سپاه روز بیست و نهم مهر در محور ایستگاه هفت انجام دادند و با فداکاری موفق شدند نیروهای زرهی و پیاده دشمن را حدود 5 کیلومتر عقب رانده و مواضع آن‌ها را متصرف شوند، ولی به علت عدم پشتیبانی ناچار به ترک مواضع متصرفه و عقب نشینی به سنگرهای قبلی شدند.   در شرایطی که شهر در محاصره قرار گرفته بود و به طور دائم توسط هواپیماها و توپخانه دشمن از دو سمت هدف قرار می‌گرفت. «حجت الاسلام جمی» امام جمعه آبادان، در جمع مردم و رزمندگان حاضر می‌شد و با ایراد سخنرانی‌های مهیج تأکید می‌کرد که عراقی‌ها هیچ‌گاه نخواهند توانست آبادان را تصرف کنند و این خیال خامی است که بعثی‌ها در سر می‌پرورانند. حضور دائمی امام جمعه و تلاش او در تشویق به ایستادگی و مقابله با دشمن، از عوامل مهم تداوم اراده مقاومت در روحیه مدافعان شهر آبادان بود. 

 مزیت این مانور در آن بود که بدون درگیری با نیروهای مقاومت و با طی کردن منطقه ای خالی از نیروهای نظامی، به راحتی به نخلستان‌های کناره بهمن‌شیر رسیدند. به این ترتیب آبادان از لحاظ تردد زمینی، کاملاً در محاصره قرار گرفت، به نحوی که حتی امکان تردد نفر نیز از نیروهای خودی سلب شد. تنها راه ارتباطی باقیمانده، راه آبی بندر امام خمینی(ره) (بندر شاهپور) به خور موسی و بهمن‌شیر بود که عبور از این راه آبی توسط لنج صورت می‌گرفت و از این پس، برای ارتباط با آبادان، به جای دو ساعت، حداقل بیست و چهار ساعت وقت لازم بود.   در این حال، نیروهای خودی مستقر در جزیره آبادان که عبور دشمن از رودخانه بهمن‌شیر را قریب‌الوقوع می‌دیدند، در مقام چاره جویی برآمده تصمیم گرفتند روز هفتم آبادان با دوبه به آن طرف رودخانه بروند و به عراقی‌ها شبیخون بزنند. ده نفر از سپاه، تعدادی از تکاوران و عدهای از افراد بومی برای اجرای این برنامه مهیا شدند، اما شب هنگام، آتش شدیدی از سوی عراق روی منطقه اجرا شد و دوبه ای که مسئولیت انتقال نیروهای خودی به آن سوی آب را داشت، دیرتر از موعد مقرر به محل استقرار آنان رسید، اما در تاریکی هوا، از آنان رد شد و اندکی بعد مورد اصابت آتش دشمن قرار گرفت. به ناچار نیروها بعد از چند ساعت انتظار، از آمدن دوبه ناامید شدند و ساعت حدود 4 صبح به شهر بازگشتند.    از سوی دیگر، در همین شب نیروهای عراقی، در حوالی کوی ذوالفقاری پلی روی بهمن‌شیر احداث کردند و اوایل صبح در عین غافلگیری وارد شهر شدند. پیرمردی بنام «دریاقلی» که در آبادان اوراقچی بود، به محض دیدن عراقی‌ها در این سمت آب، به نزدیکی نیروهای مقاومت، که از نیروهای دادگاه انقلاب آبادان و در مسجد الرسول مستقر بودند. وضعیت را اطلاع داد؛ این نیروها (پنج الی شش نفر همراه با یک قبضه آر پی جی و چند قبضه ژ 3) اولین افرادی بودند که به مقابله با عراقی‌ها پرداختند.   عراقی‌ها هرکس را که در مسیر پیشروی خود، به سوی مرکز شهر می‌دیدند به اسارت می‌گرفتند. با رسیدن اولین گروه مقاومت و کنده شدن حرکت عراقی‌ها، نیروهای دیگر به تدریج از راه می‌رسیدند. ادامه ماجرا از زبان سه شهید بزرگوار، اکبر علی پور، یاسر مهربان و حمید قبادی نیا از اعضای سپاه آبادان، دنبال می‌شود. همزمان با تلاش‌های گسترده ای که از سوی عراق برای تصرف خرمشهر صورت می‌گرفت، دستیابی به جزیره آبادان نیز در رأس اقدامات دشمن قرار داشت. عراق پس از اشغال بخش غربی خرمشهر به این کوشش‌ها شدت بیشتری بخشید زیرا پس از ناکامی در تصرف کامل خوزستان، در طراحی نظامی خود، آبادان را به عنوان یکی از اهداف استراتژیک تعیین کرده بود.

==خاطرات مرتبط با عملیات نفوذی در خاک عراقآبادان==

===خاطرات عملیات نفوذی در خاک عراق===  یاسر مهربان:

ما هم توکل بر خدا کردیم و وارد نخلستان شدیم. ما که درگیری را شروع کردیم، نیروهای کمکی هم آمدند؛ نیروهای ارتش، فدائیان اسلام و سایر نیروهای اعزامی، ما داخل نخلستان را دقیقاً نمی‌دیدیم ولی به سمت عراقی‌ها تیراندازی می‌کردیم؛ همین‌طور در نخلستان جلو می‌رفتیم، بعد خودم یکی از زخمی‌ها را عقب بردم و موقع برگشتن، یک گروه سی، چهل نفری از بچه های بسیج را داخل نخلستان آوردم. هوا که تاریک شد از فرمانده عملیات سپاه دستور رسید که هر طور هست تا صبح داخل نخلستان باقی بمانید و عقب نشینی نکنید. (سند 282 / پ/ ن. مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، مصاحبه با برادر یاسر مهربان یغما، 25 / 8 / 1360، محور ذوالفقاری آبادان)