عراق

کشور عراق

پرچم عراق

پاتخت و شهرها مهم:

پاتخت عراق بغداد و شهرها مهم آن عبارتند از: كربلا ، نجف اشرف ، بصره ، موصل ، كركوك ، اربل ، سلمانه ، رماد ، حله ، عماره ، كوت ، دوانه ، ناصره ، دال ، سماوه ، سامرا ، دهوك . زبان و خط رسم: عرب

نشان مل عراق

تعداد جمعت و توزع دن، مذهب و قوم آن جمعت عراق : حدودا 33 ملون نفر. مسلمانان : 95% ، مسحان و هودان و صابئه و ازد ها و دگر اقلتها دن 5% . شعان : 65% ، مذاهب مختلف اهل سنت 35% . قومت عرب : 70 % ، كرد : 20% ، تركمن : 3 % ، دگر اقلتها قوم 7%.

همساگان عراق

تارخچه

قدم‌ترن نام كه برا عراق امروز به كار رفته «سومر» است كه در هزاره پنجم تا سوم قبل از ملاد نام دولت و ملت در جنوب عراق كنون بوده است. پس از آن به ترتب دولت‌ها آكد در مركز و جنوب، آشور در شمال و بابل در جنوب آن تأسس گردد كه به همن جهت به قسمتها از آن مملكت آشور، مملكت اكد، و مملكت بابل نز گفته‌اند. به دلل جران دو رود دجله و فرات، عراق را از قدم بن‌النهرن نامده‌اند. در اران باستان عراق را سورستان م‌گفته‌اند كه شاد به خاطر اتصال و امتداد آن به طرف سوره بوده است. كلمه عراق به ان ترتب پس از فتح اران به دست مسلمن وضع و راج گردده است. لازم به ذكر است كه اعراب قسمت شمال بن‌النهرن را كه كوهستان است جزره م‌نامدند و قسمت جنوب آن را كه به صورت دشت م‌باشد عراق م‌گفتند. همن قسمت جنوب (عراق) كه منابع قدم در بسار از موارد به سواد موسوم بوده زرا پس از بابانها وسع عربستان چشم‌انداز درختان عراق آن را به صورت ساه دور دست نشان داده و به همن جهت اعراب بدان سواد نام داده‌اند. به دلل وجود درخت بسار كه كلمه سواد راموجب شده عده‌ا عقده دارند كه نام عراق از عرق (erg) به معنا رشه گرفته شده است. گروه دگر از لغت‌شناسان عراق را به معنا زمن ساحل دانسته‌اند. ادآور م‌شود كه عراق را در ابتدا به جنوب بن‌النهرن م‌گفته‌اند كه مجاور خلج فارس است. بر همن اساس بعض عراق را معرب كلمه فارس اراه به معنا كرانه ذكر كرده‌اند و سرانجام برخ محققان عراق را صورت تغر افته‌ا از اران دانسته‌اند (ــ اران) به موازات كلمه عراق، عراقن نز در منابع به كرات ذكر شده است كه منظور از آن در ابتدا دو شهر كوفه و بصره بوده كه هر دو در جنوب بن‌النهرن واقع شده‌اند. از دوره سلجوقان، عراقن به دو صورت عراق عرب (منظور دو عراق فوق‌الذكر عن كوفه و بصره) و عراق عجم (منظور منطقه كوهستان غرب اران) به كار رفته است. عراقن را به صورت عراقان نز نوشته‌اند. عراق در طول تارخ خود همواره جز از قلمرو دولتها اران، عرب و عثمان بوده است تا آنكه در سال 1920 م. با به قدرت رسدن ملك فصل اول ان كشور پادشاه عراق نام گرفت. سپس در سال 1958م. با سرنگون رژم سلطنت و تأسس جمهور دموكراتك خلق عراق تغر نام داد . در سال 1979 صدام حسن ؛ اكبر را بركنار و خود را رئس جمهور عراق نامد . و پس از تثبت و با آغاز انقلاب اسلام در جمهور اسلام اران جنگ همه جانبه و ظالمانه ا را عله جمهور اسلام اران شروع كرد .

جنگ تحمل صدام بر عله جمهور اسلام اران صدها هزار تن از دو طرف را مجروح و به كشتن داد و خسارت ها جبران ناپذر بسار را برا دو كشور به بار آورد.

سرانجام جنگ هشت ساله بدون پروز صدام به پاان رسد و منجر به محكومت صدام بعنوان شروع كننده جنگ در سازمان ملل متحد منته گردد . عراق دو سال بعد به كشور كوت حمله كرد و آن كشور را اشغال و در هنگام خروج اجبار از كوت شران نفت كوت را نابودكرد.

اشغال كوت سبب گردد كه علاوه بر تخرب نسب كوت و ورود علن آمركا و همپمانان و به منطقه حساس خاور مانه ؛ در نهات با فشار نظام آنها مجبور به ترك كوت و بازگشت به مرزها عراق گردد .

نروها چند ملت به رهبر آمركا در سال 2003 ملاد به بهانه انكه عراق دارا سلاح‌ها كشتار جمع م باشد ورش نظام همه جانبه ا را بر عله عراق شروع و در نهات آن كشور را اشغال نمود .

ارتش صدام بسرعت در هم پاشده شده و هزاران تن از نرو ارتش و امنت فرار ؛ دستگر و ا كشته گرددند

موج جدد از ترورسم با حضور نروها آمركائ و متحدانش وارد عراق گردد و امنت را از مردم عراق سلب نمود .

در نهات حكومت صدام ساقط كردد و پس از تخرب شهرها و كله زرساخت ها عراق و كشته شدن هزار شهروند بگناه عراق صدام حسن دستگر و به اتهام جنات بر عله بشرت در سال 2006 به دار مجازات آوخته شد.

ساختار ساس

نظام ساس: جمهور پارلمان . - احزاب و ا گروهها مهم و تاثرگذار: مجلس اسلام اعلا عراق ، حزب دعوه اسلام ، سازمان عمل اسلام ، سازمان بدر، حزب دمكرات كرد ، اتحاد مل كرد ، حزب اسلام اهل تسنن عراق ، حزب مل عراق ، اتحاد اسلام كرد عراق ، موسسه وقف شعه ، موسسه وقف اهل تسنن .

- جرانها ساس موجود :

ائتلاف اتحاد مل ( مجلس اعلا ، حزب دعوه ، صدر ها و ..) ، ائتلاف العراقه ( گروه ها اهل تسنن و لبرالها و ..) ، جران‌ها كرد عراق ( دمكرات و اتحاده مل و اسلامگراها و..) . - كشورها طرف رابطه ساس به ترتب اولوت: آمركا ، جمهور اسلام اران ، كشورها عرب ، كشورها اسلام ودگر كشورها - تارخچه مختصر ، چگونگ و مزان رابطه با ج.ا.اران: روابط ساس بن دو كشور قبل از پروز انقلاب اسلام در اران غالبا” متشنج بوده است ول پس از امضا قرارداد الجزار در سال 1975 روابط نسبتا” بهبود افت . پس از پروز انقلاب اسلام وبا توجه به دشمن درنه صدام وحزب بعث عراق با حضرت امام خمن (ره) و انقلاب اسلام ، روابط بن دو كشور از سو صدام متشنج شده ودر تارخ 31 شهرور 1359 جنگ تمام عار با پشتبان كشورها همسو با صدام عله جمهور اسلام شعله ور شد و بمدت هشت سال ان جنگ خانمان سوز ادامه پدا كرد . پس از پاان جنگ و نز اتخاذ موضع ب طرفانه توسط جمهور اسلام در مسئله اشغال كوت توسط ارتش عراق و سپس در جنگ دوم خلج فارس ، روابط ساس مجددا" بهبود نسب داشت تا رژم صدام در سال 2003 ساقط گردد . در سالها پس از سقوط صدام و با اتخاذ ساست مدبرانه و بشردوستانه توسط مسئولان جمهور اسلام روابط ساس وا قتصاد واجتماع ونز فرهنگ بن دوكشور گسترش فراوان پدا كرد كه در حال حاضر با استقرار دولت قانون در عراق ان روابط درهمه زمنه ها رو به گسترش و تقوت م باشد .

- مراكز و نهادها فرهنگ دولت:

وزارت فرهنگ عراق تنها متول دولت مسائل فرهنگ ان كشور م باشد .

- جاگاه موسسات غر دولت (سمن ها) در جامعه و موسسات فعال و ==تاثرگذار در زمنه فرهنگ:==

پس از سقوط رژم صدام موسسات غر دولت زاد تاسس گردد كه در حال حاضر تعداد آنها به صدها موسسه رسده ودر زمنه ها گوناگون فرهنگ واجتماع فعالت دارند. ===مهمترن آنها عبارتند از :=== موسسه شهد محراب ، موسسه فرهنگ بدر ، موسسه فرهنگ – علم دعوت ، مركز فرهنگ الهد ، انجمن دانشجوان مسلمان عراق ، مركز فرهنگ المد . مركز فرهنگ الجمل ، دار الانشاء العرب ، دار الجواهر و….

- جاگاه و كاركرد رسانه ها گروه (رادو و تلوزون، مطبوعات و انترنت) در جامعه،

مهمترن رسانه ها و تراژ مطبوعات:

با سقوط صدام و پس از سالها استبداد ، انفجار رسانه ا و اطلاع رسان در عراق رخ داد كه باعث تاسس و راه انداز صدها رادو ، شبكه تلوزون ، روزنامه ومجله ، و سات انترنت گردد . همچنن وزارت اطلاع رسان ( الاعلام) رسما" منحل و در حال حاضر ان رسانه ها در زمنه ها گوناگون فرهنگ ، اجتماع ، ساس و اقتصاد و با گراش ها اسلام و لاك ولبرال مشغول فعالت هستند. ان رسانه ها نقش اساس وگسترده در شكل گرفتن جرانها ساس واجتماع افا م نماد .مهمترن آنها عباتند از : مطبوعات : الصباح ، الزمان ، التآخ ، العراق الجدد ، الدعوه ، الاتحاد ، الصدر ، الراحن ، البصره، الحوزه ، المد و....( باتراژ 5- 10 هزار نسخه ) . رادو وتلوزون: العراقه ، الشرقه ،بلاد ، آفاق ، الفحاء ،العراق الجدد ، الاتجاه و…. ساتها انترنت : همه احزاب وگروه ها و اكثر شخصتها ساس و اجتماع عراق سات مستقل دارند..

- وضعت انتشار كتاب و كتابخوان:

در ساه شراط جدد عرا ق در حال حاضر انتشار كتاب در زمنه ها گوناگون كاملا" آزاد بوده و هچ رقابت اعمال نم شود . همچنن مردم عراق در امر مطالعه و كتابخوان در مان ملتها عرب پشرو بودند و هستند.

ساختار آموزش

- نظام آموزش:

نظام آموزش در عراق دولت و خصوص م باشد كه توسط وزارت آموزش وپرورش ( قبل از دانشگاه ) و وزارت علوم وآموزش عال اداره م شود . آموزش در مدارس ودانشگاه ها دولت مجان است . در حال حاضر دانشگاه ها آمركا و اروپا ونز عرب در بغدا د و كردستان عراق شعبه هائ را افتتاح كرده اند . حوزه علمه نجف وكربلا مشغول فعالت بوده و نز دانشگاه ها ومراكز آموزش اسلام دربغداد وشهرها گوناگون عراق مانند كربلا ونجف تاسس ومشغول فعالت هستند .

- مراكز و نهادها آموزش دولت :

مركز دراسات العراق ، المركز العراق للتربه والتعلم ، المعهد العال للغات .

- نرخ سواد:

با توجه به ساست ها غلط رژم گذشته عراق در حال حاضر نرخ ب سواد بن مردم عراق تا 35% مرسد و ان در صد بن مردم غر شهر بشتر م باشد.

- وضعت آموزش عال و مراكز مهم دانشگاه:

آموزش عال در دانشگاه ها دولت مجان است و اكثر اساتد دانشگاه ها عراق هستند .

مراكز مهم :

دانشگاه ها بغداد ، بصره ، موصل ، مستنصره ، كربلا ، الغر در نجف ، اربل ، سلمانه ، صلاح الدن ، كوت ، والعماره و..

- نظام آموزش امور دن:

حوزه ها علمه شعه در نجف اشرف وكربلا و برخ از شهرها عراق حرف اول را در زمنه آموزش دن م زنند ، همچنن مدارس و مراكز آموزش دن مذاهب مختلف اهل تسنن در شهرها بغداد و استان كردستان و دگر شهرها عراق با اكثرت مذاهب مختلف اهل سنت مشغول آموزش ها دن مربوط به مذهب خود هستند .

شهرها مهم نجف و كربلا

مزار امام عل عله السلام در شهر نجف در كنار شهر تارخ كوفه واقع م باشد و سالانه ملونها تن از مسلمانان ا فرقه ها مختلف اسلام برا زارت به ان شهر وارد شده و پس از زارت امام عل عله السلام و دگر مشاهد نجف مانند زارتگاه پامبران هود عله السلام و صالح عله السلام ؛ دگر مشاهد مختلف در شهر كوفه را نز زارت م نماند.

مزار امام عل عله السلام در نجف اشرف

مزار پامبران اله حضرت هود عله السلام و حضرت صالح عله السلام در قبرستان واد السلام درنجف اشرف

مزار كمل ابن زاد در نجف اشرف

مسجد كوفه محل شهادت امام عل عله السلام و مشاهد شرفه – در سمت راست تصور مرقد مطهر حضرت مسلم ابن عقل سفر امام حسن عله السلام و مختار ثقف در كنار اشان دده م شود و در سمت چپ تصور مزار هان ابن عروه دده م شود.

مزار صحاب بزرگ مثم تمار در شهر كوفه

كربلا

شهر کربلا مرکز استان کربلا، یکی از شهرهای جنوبی کشور عراق و در فاصله یکصد کیلومتری بغداد می باشد.جمعیت این شهر زیارتی بالغ بر ششصد هزار نفر بوده و از شهرهای عمدتاً شیعه نشین و مذهبی در عراق است که چنانچه آرامش در این کشور و این شهر برقرار شود از مراکز زیارتی،توریستی و سیاحتی مهّم عراق بشمار خواهد رفت. در ان شهر چندن مکان مقدس وجود ‌دارد اما دو مرقد متبرکه آن در طول تارخ اهمت و جذابت بشتر داشته‌است. حرم امام حسن(ع) و برادرگرام شان حضرت ابوالفضل العباس (ع) . امام حسن عله السلام بهمراه جمع اران باق مانده شان و نز خانواده مكرم شان در ان محل به شهادت رسده و كودكان و زنان شان را به اسارت بردند .

حرم مطهر امام حسن عله السلام و برادر باوفاشان حضرت اباالفضل العباس عله السلام

مزار امام حسن عله السلام در كربلا معل

مزار حضرت ابالفضل العباس در كربلا معل

کاظمین

كاظمن یکی از محله‌های شمالی شهر بغداد در بخش غربی رود دجله است. مسجد و آرامگاه دو امام مسلمانان خاصه شعان امامه در این محله قرار دارد و سبب نامگذاری این منطقه به کاظمیه همین است.

حرمن شرفن امام موس كاظم عله السلام و امام محمد تق الجواد عله السلام در شهر كاظمن سامرا سامرا یکی از شهرهای بزرگ استان صلاح‌الدین درعراق است که در بخش شرقی رود دجله در فاصله ۱۲۵ کیلومتری شمال بغداد واقع است.مسجد جامع سامرا و مسجد و حرم عسکریین دو بنای مقدس و مهم شهر سامرا است. سامرا در بین مسلمانان اهمیت بسار دارد. این شهر یکی از شهرهای مذهبی عراق به شمار می‌رود كه مدفن دو تن از امامان شیعه امام حسن عسکری عله السلام و امام علی نقی الهاد در آنجا قرار دارد. در حرم عسكرن مرقد منور جناب حکیمه خاتون خواهر مكرمه امام حسن عسكر عله السلام و نز جناب نرجس خاتون همسر محترمه و مادر مکرمه امام زمان عله السلام نز م باشد. با تأسیس پایگاه علمی ا که سنگ بنای آن توسط امام عل نق الهادی(ع) گذاشته شده ان شهر از نظر علمی هم دارای موقعیت خاصی گردیده است به طوری که تا مدتها مرکز نشر علوم اسلامی بوده است.

- تشكلها مهم و پر نفوذ دن و مذهب: (اسلام و غر اسلام) مجلس اسلام اعلا عراق ، حزب الدعوه الاسلام ، الحزب الاسلام العراق ، دفاتر مراجع تقلد بخصوص دفتر آت الله العظم سستان ، سازمان العمل الاسلام الاتحاد الاسلام الكرد و..

- مراكز و نهادها دن دولت :

موسسه وقف شعه ، موسسه وقف اهل تسنن ، جماعت علما عراق .

بغداد:

بغداد یکی از معروفترین شهرهای اسلامی است كه برای سالیان طولانی مرکز علمی جهان و پایتخت عباسیان بوده است . بزرگان و عالمان بسار در ان شهرمدفون م باشند كه برخ از آنان عبارتند از: - نابان چهارگانه حضرت مهد (عجل الله تعال فرجه الشرف) عثمان بن سعد عمر ؛ محمد بن عثمان ؛ حسن بن روح نوبخت ؛ عل بن محمد سمر - شخ عقوب كلن از عالمان و محدثان بزرگ شعه در قرن سوم هجر و صاحب كتاب معروف اصول كاف - امام محمد ابوحنفه پشوا مسلمانان فرقه حنفه و شاگرد امام صادق ( عله السلام ) ، در مسجد به نام امام اعظم و در قره ا به نام معظم در آن سو دجله مقابل كاظمن قرار دارد . بنا مقبره ابو حنفه قلعه آجر شامل چهار برج و دروازه است كه در داخل آن مسجد و تكه ا ساخته شده و ضرح ابو حنفه وسط آن مسجد قرار دارد .در نزدك قبر اشان ، در همن محله ، ابوبكر شبل و حسن بن منصور حلاج را به خاك سپرده اند.

مسجد امام ابوحنفه در بغداد توسل امام محمد ابوحنیفه به حضرت پیامبر(ص) امام محمد ابوحنیفه هنگام كه وارد مدینه شده و به زیارت مرقد مطهر پیامبر آخرالزمان (ص) مشرف شدند ؛ در مقابل قبر شریف او این دو بیت را سرودند: یا أكرم الثقلین یا كنز الوری جدلی بجودك و أرضنی برضاكا أنا طامع فی الجود منك و لم یكن لأبی حنیفة فی الأنام سواكا ای گرامی‌ترین انسانها! ای گنجینه مردمان از بخشش خود به من ببخش و از خشنودی خود مرا خشنود ساز. من آزمند بخشش تو هستم و جز تو ابوحنیفه كسی در میان مردم ندارد (فتح القدیر، نگارش كمال بن‌الهمام الحنفی، 2/336)

مزار امام محمد ابوحنفه در بغداد

- امام احمد بن حنبل مؤسس فرقه حنبل و از محدثان برجسته مسلمانان فرقه حنبل در قرن دوم هجر است . قبر اشان در نزدك رصافه بغداد قرار دارد . -ابوبكر شبل از بزرگان متصوفه م باشند كه نزدك قبر امام احمد ابن حنبل به خاك سپرده شده است . شاان ذكراست كسان چون بشرحاف ، داوودطا و ابوالقاسم جند ، از تابعان و زاهدان ، در نزدك قبر اشان دفن شده اند. قبر معروف كرخ نز در محله باب البصره قرار دارد -امام شخ عبد القادر گلان از مشاخ صوفه كه ملقب به قدس اعظم بوده اند . قبرشان در رصافه واقع شده و بقعه كوچك و ضرح از نقره دارند . زائران او بشتر از كشورها هند و افغانستان م باشند . ان بقعه توسط سلطان مراد عثمان تعمر و بازساز شده و دارا حاط ، صحن و گنبد بزرگ م باشد .

-ابن اب الحدد شارح برجسته و معروف نهج البلاغه نز در رصافه دفن شده است . - آرامگاه شخ شهاب الدن سهرورد ، از فلاسفه بزرگ شعه و معروف به شخ اشراق نز در بغداد م باشد . سلطان سلمان و سلطان احمد ، از پادشاهان عثمان ، بقعه بزرگ برا او ساخته اند و مسجد در كنار اشان برپا كرده اند .

مرقد مطهر صحاب جلل القدر سلمان فارس در شهر مدائن - جاگاه زبان و ادبات فارس: زبان فارس از گذشته دور جاگاه ممتاز در عراق داشت كه بشتر توسط زوار اران و رفت وآمد ها زاد و نز ارانان مقم ان زبان در جامعه عراق بخصوص در شهرها كربلا ونجف گسترش پدا كرد. در حال حاضر گروه زبان وادبات فارس در دانشكده ادبات دانشگاه بغداد مشغول فعالت است ونز زبان فارس بعنوان درس انتخاب در دانشكده ادبات بصره و اربل تدرس م شود .

- چگونگ و مزان همكارها علم و آموزش با ج.ا.اران:

در حال حاضر همكار ها علم وآموزش بسار خوب بن دانشگاه ها مهم اران وعراق وجود دارد . در ان مدت ادداشتها و موافقتنامه ها فرهنگ وعلم بن دانشگاه ها اران منجمله تهران وكرمانشاه و اهواز و دانشگاه ها بغداد وبصره و نجف اشرف به امضا رسده است . همچنن تعداد زاد از دانشجوان عراق در حال حاضر در دانشگاه ها اران مشغول تحصل هستند و در مقابل تعداد از دانشجوان اران در دانشگاه ها عراق بخصوص در اقلم كردستان به تحصل مشغول هستند. اقلم كردستان کُردستان عراق منطقه ا خودمختار در بخش شمالی عراق است. کردستان عراق از شرق با ایران از شمال با ترکیه و از غرب با سوریه هم‌مرز است. مرکز آن اربیل است. واحد پول رایج در منطقه کردستان عراق، دینار عراق است و زبان‌های رسمی در این منطقه زبان کردی و زبان عربی است. جمعیت این منطقه حدود ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر تخمین زده م شود. در منطقه کردستان عراق علاوه بر کردها، اقلیت‌های آشوری، ترکمن، عرب، کلدانی، ارمنی و غیره نیز زندگی می‌کنند.

در زمان حکومت صدام و تصمیم گرفت منطقه حائل در مرزهای شمالی خود با ایران ایجاد کند و برای این منظور از سال ۱۹۶۳ تا پایان جنگ ایران و عراق در سال ۱۹۸۸ در حدود چهار هزار روستای کردنشین را در این منطقه ویران کرد. ساکنان این مناطق و به طور کل حدود ۲۵ درصد از جمعیت کردنشین عراق به اجبار به نقاط دیگر عراق تبعید شدند و در این روند ۳۰۰ هزار کرد جان خود را از دست دادند. صدام جناات ب شمار را در مورد كردها اجرا نمود كه فجع ترن آن بمباران شمائ حلبچه بود كه زنان و كودكان ب شمار جان خود را از دست دادند . كركوك کرکوک یکی از غنی‌ترین شهرهای عراق می‌باشد و دارای ۴۰٪ صادرات نفت عراق است. شاید این عامل مهمترین دلیل کشتار و کوچ اجباری کردها توسط رژیم صدام از این شهر بوده است. اصلی‌ترین چاه‌های نفت کرکوک به نام باباگرگر شهرت دارند. دیگر حوزه‌های نفتی مهم آن جمبور، بای حسن جنوبی و شمالی، آفانا، خباز، جبل بور و خرماله م باشد . از پدیده‌های شگفت در منطقه باباگرگر آتش‌های فروزنده بر روی زمین است که در پی نشت گاز از حوزه نفتی به روی زمین پدیدآمده. این آتش‌ها که آتش جاویدان نام گرفته‌اند صدها سال است که شعله ور م باشند. رودخانه زاب کوچک از شاخه‌های دجله از ۴۵ کیلومتری کرکوک می‌گذرد و برا آبیاری زمین‌های کرکوک استفاده م شود .

بصره

بصره دومین شهر بزرگ عراق می‌باشد. این شهر بندر اصلی عراق است. بصره مرکز استان بصره‌است. ان شهر در امتداد اروند رود در نزدیک خلیج فارس واقع شده‌است. وضعیت حکمرانی در بصره سنتی طایفه‌ای است . این شهر دارای طوایف زیادی همچون ، شمار ، بنی خالد، تمیم، الجبور، الشوولات، بنی اسد، بنی سعد، السعدون، بنی منصور، الزفیر و سوباع و بسیاری طوایف دیگر می‌باشد . منطقه اطراف بصره دارای منابع مهم نفتی با چاه های نفت بسیار م باشد. بصره منطقه ا حاصلخیز و کشاورزی م باشد كه محصولات آن عبارت است از: برنج، ذرت، جو، ارزن، گندم و خرما . اهال منطقه بصره عموما مسلمان بوده و نیز تعداد کمی از مسیحیان در بصره زندگی می‌کنند.

منبع : http://www.hajij.com