نقش زنان در سالهای 41 و42

بسم الله الرحمن الرحیم

نقش زنان در مبارزات سال های 1341-1342

_ علل و عوامل شکل گیری حماسه س 15 خرداد 1342

مخالفت و اعتراض های مردم و رو حانیت بعد از تصویب انقلاب سفید از طریق رفراندوم غیر قانونی وارد مرحله ی تازه ای شد به ویژه اینکه در هشتم اسفند اعلام شد به زن ان حق رأی داده شده است. روحانیت آگاه که احساس کرد ملازم با حضور زنان حذف قید اسلام هم علمی شده است آن را در راستای سیاست اسلام زدایی تحلیل کرد و به طور منطقی با آن به مخالفت برخاست. شاه در واکنش به مخالفت روحانیون در نطقی که در 23 اسفند ایراد کرد آنان را مرتجع خواند و به مجازات تهدید کرد. در پی آن روحانیون به رهبری امام خمینی (قدس سره الشریف) تصمیم گرفتند که نوروز 1342 را عزا اعلام کنند . آنان با ارسال نامه هایی به علمای سایر شهرها قصد خود را به اطلاع آنان رساندند. چندی بعد امام خمینی (قدس سره الشریف) اعلامیه ای با عنوان " روحانیت اسلام امسال عید ندارد" صادر فرمود و خطرهایی را که در نتیجه ی عملکرد رژیم پیشروی اسلام و کشور می دید به مردم هشدار داد و در پایان نظر صریح و قاطع خود را چنین بیان کرد: من چاره [را] در این می بینم که این دولت مستبد به جرم تحلف از احکام اسلام و تجاوز به قانون اساسی کنار برود. پس از صدور این بیانیه عده ای از روحانیون تهران، قم و دیگر شهرها نیز اعلام عزا نمودند . فروردین 1342 در قم با تظاهرات پخش اعلامیه و برپایی مجالس سخنرانی علیه دولت آغاز شد. روز دوم فروردین ماموران رژیم به مردم عزادار در مدرسه ی فیضیه ی قم حمله کردند که در نتیجه عده ای به شهادت رسیدند و عده ی بسیاری مجروح گردیدند. رژیم مدعی بود میان حامیان و مخالفان حق رأی، درگیری صورت گرفته است. رژیم در یک اقدام خشونت بار با فرستاند کماندوهای خود طلاب مدرسه ی فیضیه را به خاک و خون کشید و این واقعه بر خشم مردم افزود. در روز دوم فروردین شهربانی به مدرسه ی طالبیه ی تبریز حمله کرد جریان چنین بود که اعلامیه ای از امام روی دیوار نصب شده بود و ماموران شهربانی می خواستند ان را پاره کنند، اما طلاب مقاومت می کنند و مسأله به زد و خورد خونینی می انجامد. در همین زمان گروهی از مردم در سر بازار به مناسبت شهادت امام صادق(علیه السلام) در مسجد مرحوم حاج میرزا یوسف آقا( معروف به قزلی مسجد) جمع بودند و به بی انات و عاظ گوش می داند که مورد حمله ی ماموران قرار گرفتند و زد و خورد شدیدی میان آنان رخ داد. جمعیت زیادی از مردم تبریز که تعداد قابل توجهی از آنان را زنان تشکیل می داند علیه رژیم دست به تظاهرات زدند ماموران را مورد حمله قرار دادند و قصد داشتند شهربانی و ساواک را آتش بزنند . زنان در این جریان ها نقش زیادی داشتند آنان می گفتند که ما جان خود را در راه دین و قرآن و علما خواهیم داد و حتی تعدادی از زنان خود را اصلاح کرده بودند. با فرا رسیدن ماه محرم مبارزات علیه رژیم شدت بیشتری یافت. رژیم نیز نگران وقوع حوادثی در روزهای اوج عزاداری بود. امام در روز عاشورا (13 خرداد) در سخنرانی در مدرسه ی فیضیه به رژیم حمله و ملت را به مبارزه دعوت کردند. این سخنرانی که نقطه ی عطفی در تاریخ نهضت به شمار می آید رژیم را به هراس انداخت. در پی آن در نیمه شب 15 خرداد ماموران انتظامی امام را در منزلشان در قم دستگیر و به تهران منتقل کردند. ه مزمان با ایشان آیة الله قمی در مشهد و آیة الله محلاتی نیز در شیراز و به زندان تهران فرستاده شدند؛ حتی تعداد کثیری از وعاظ هم دستگیر گردیدند. در اعتراض به دستگیری امام در تظاهرات های وسیعی در بیشتر شهرهای کشور برپا ش د که برای اولین بار زنان هم در آ ن حضور یافتند و قدم در راه مبارزه با رژیم نهادند .

_ نقش زنان در تظاهرات های پانزده خرداد

تهران در تهران تظاهرات ها از میدان بار فروش ها شروع شد و در بازار و میدان ارک به اوج خود رسید و مؤسسات دولتی مورد تهدید قرار گرفت. و به تدریج به سایر نقاط شهر و اطراف ان کشیده شد. در تظاهرات هایی که در 15 خرداد در تهران برپا شد زنان نقش بسزایی ایفا کردند و تعدادی از شهدا و مجروحان این دو روز را زنان تشکیل می دادند. از 23 نفر مجروح و مصدومی که به بیمارستان سینا منتقل شدند چهار نفر زن بودند که یک نفر انان شهید شد.در بیمارستان فیروزآبادی از میان 19 نفر در بیمارستان پهلوی(جاده کرج) از 17 نفر و در بیمارستان شفا یحیائیان از میان 19 نفر یک نفر زن بود. در مجموعه در این چهار بیمارستان هفت نفر از مج روحان زن بودند و این نشان دهنده حضور فعال زنان در تظاهرات بود. هرچند این آمار کامل نیستند و فقط نشان دهنده ی گوشه هایی از وقایع هستند ولی به طور مسلم میزان شهدا و مجروحان بسیار بیشتر بوده است. در تظاهرات این روزها در تهران زنان مُبدع شیوه ای در مبارزه شدند که بعدها در سراسر جریان ها و تظاهرات کاربرد یافت. این شیوه همانا تلاش برای ایجاد الفت با نیروهای نظامی و کشاندن انان به حمایت از نهضت بود. برای این منظور تعدادی از زنان در میدان توپخانه و بازار میان سربازانی که برای سکوب مردم اعزام شده بودند میوه و شیرینی پخش می کردند تا بدین ترتیب انان را به نهضت مایل کنند و از برخورد با تظاهرات کنندگان باز دارند. با توجه به اینکه ایرانی همیشه نسبت به زن رفتاری توأم با رأفت و مهربانی دارد این اقدامات برای بازداشتن ارتشی ها از سرکوب مردم بسیار مؤثر بود.

_ تبعید امام خمینی (رحمة الله علیه)

بعد از وقایع خونین 15 خرداد 1342 که نقطه ی عطفی در تاریخ نهضت به حساب می اید و بازداشت مبارزان شاه که از سرکوب ملت خرسند و سرمست شده بود فرصت را برای اجرای برنامه های انقلاب سفید کذایی خویش غنیمت شمرد. قسمت مهم این برنامه ها به زنان مربوط می شود و رژیم اسامی نامزدهای نایندگی مجلس را که تعدادی از ا نان زن بودند اعلام کرد و بیشتر آنان در انتخابات دوره ی بیست و یکم به مجلس شورای ملی راه یافتند. در این هنگام امام ابتدا در پادگان قصر بودند و سپس به پادگان عشرت آباد منتقل شدند. رژیم برای اینکه بتواند بر نامه های خویش را پیش ببرد روشی آتشی جویانه در پیش گرفت و امام را در 11 مرداد از زندان آزاد کرد؛ اما به عبارتی دوران حصر آغاز شد. ابتدا امام به خانه ای مربوط به ساواک در "داوریه" منتقل شدند و سپس به خانه ی یکی از تجار نقل مکان کردند که در آنجا هم تحت نظر بودند و در نهایت در فروردین 1343 به طور قطعی آزاد شدند. امام پس از آزادی همچنان به مبارزه علیه رژیم ادامه می دادند تا اینکه در مهرماه همان سال مسأله ی تصویب کاپیتالاسیون برای اتباع آمریکایی مطرح شد و یک بار دیگر نهضت شعله ور گشت. آمریکا از اوایل ن خست وزیری اسدالله علم ادامه ی حضور نظامیان خود را در ایران شروط بر معافیت از شمول قوانین قضایی ایران کرده بود که درواقع احیای کاپیتالاسیون بود. دولت حسنعلی منصور که جای دولت علم گرفته بود لایحه ی آن را به مجلس ارایه داد و با وجود مخالفت چند تن از نمایندگان مجلس مورد تایید قرار گرفت. امام به احیای کاپیتالاسیون به شدت اعتراض نمودند و نطق شدیدالحنی علیه آن ایراد کرد. امام در روز میلاد حضرت فاطمه ی زهرا(س) سخنان خود را با " انا لله و انا الیه راجعون" و این جمله ها شروع کردند که : من تأثرات قلبی خود را نمی توانم اظهار کنم قلب من در فشار است؛ از روزی که مسایل اخیر ایران را شنیدم خوابم کم شده است ناراحت هستم، قلبم در فشار است. من با تأثرات قلبی روزشماری می کنم تا چه وقت مرگ پیش بیاید؛ ایران دییگر عید ندارد عید ایران را عزا کردند؛ عزا کردند و چراغانی کردند، عزا کردند و دسته جمعی رقصیدند؛ ما را فروختند؛ استقلال ما را فروحتند باز هم چراغانی کردند... باید برای آشپز آمریکایی، مکانیک آمریکایی، اداری آمریکایی، اداری فنی، کارمندان فنی آمریکایی و خانواده هایشان مصونیت باشد؛ لکن علمای اسلام؛ وعاظ اسلام و خدمتگزاران اسلام در تبعید و زندان باشند... سخنان امام رژیم را به وحشت انداخت و زنگ خطر را برای انان به صدا درامورد. برای مقابله با آن در شب 13 آبان ماموران رژیم به منزل امام حمله و ایشان را دستگیر و به ترکیه تبعید کردند. تبعید امام و به دنبال آن محاکمه و محکومیت سران نهضت آزادی و چند تن از روحانیون طرفدار امام سرآغاز استبداد رژیم بود و فرصتی مساعد برای رژیم فراهم اورد تا به اجرای برنامه های خود بپردازد؛ غافل از اینکه نهضت در حال توسعه و قدرت گیری بود و وقایعی که پس از ان اتفاق افتاد صحت این مدعا را اثبات کرد.