تالاب هورالعظیم در موقعیت جغرافیایی 4749 E و 3129 N در استان خوزستان واقع است. هورالعظیم که تنها باقیمانده تالابهای بسیار بزرگ بینالنهرین است در غرب استان خوزستان واقع است و به لحاظ تنوعزیستی فوقالعاده غنی است و عمده منابع آبی تالاب از طریق رودخانههای کرخه، نیسان، سابله و نهرهای انشعابی تأمین میشود.
ورالهویزه درجنوب غرب شهرستان جدیدالتأسیس هویزه واقع بوده و شهر رفیع مرکز بخش نیسان در3 کیلومتری آن قرار دارد. این تالاب شاهدی زنده بر اقوام و تمدنهای مختلفی از بدو خلقت تاکنون بوده است این تالاب یا به اصطلاح محلی «هور» همواره منبع اقتصادی غنیای برای مردم مجاور آن بوده وحاشیهنشینان هور که مردمی از تبار عرب میباشند به واسطه نعمات موجود درآن امرار معاش مینمودند و تا قبل از جنگ تحمیلی دهها روستا و آبادی حاشیه هور با استفاده از هور و نیز از آبزیان آن اقتصاد خانوادههای خویش را تأمین میکردند. اما تقریباً تمام روستاهای مجاورهور بجز شهر رفیع به طور کلی ازبین رفته و عملاً جز اسمی از آنها چیزی برجای نمانده است از جملهی این روستاها میتوان به روستاهای زیر اشاره کرد: حسچه، لولیه، عمه، کسر، مچریه، محیّره، سیّدیّه، ابوچلاچ، مشیمشیّه، جرایه، طبر، شطعلی، زهیریِه، برگه، برص و ... .
پیشینه تاریخی این تالابها نیز بسیار مورد توجه جهانیان است، بررسیها نشان داده که این تالابها زمانی مساحتشان به دو میلیون هکتار میرسید و تقریبا یکسوم مساحت عراق را اشغال میکرد به طوری که بالاتر از بغداد شروع شده و تا اروندرود ادامه مییافت. هورالظعیم که یک سوم در ایران و دو سوم آن در عراق واقع شده یکی از زیستگاههای حساس و مهم پرندگان مهاجر آبزی و بومی منطقه است و حواصیل، غاز پیشانی سفید، شغال، روباه، گربه جنگلی، سمور آبی، گراز، شیر بد و انواع ماهی کپور از جمله حیات وحش منحصر به فرد این تالاب هستند.
این هور تنها تالابی است که بر اساس بررسیهای کارشناسی از 100 نمره، نمره 100 را کسب کرده و هیج تالابی تاکنون چنین نمرهای را به دست نیاورده است و بیشترین تعداد پرندههای در معرض خطر در این تالاب به سر میبرند و این تالاب از نظر حجم و انوع پرنده نیز بسیار قابل توجه است. یکی از کارکردهای مهم تالاب، جلوگیری از طوفان شن و گرد و خاک است چراکه تالابها رطوبت آب را بالا میبرند و خشک شدن هورالعظیم چه در ایران و چه در عراق میزان وقوع طوفانهای شن را افزایش داده است و باعث شده استان خوزستان در سه سال اخیر با گرد و غبارهایی حدود 21 برابر استاندارد مواجه شود.
پوشش گیاهی:
در منطقه حفاظت شده هورالعظیم نیزارهای انبوهی وجود دارد که عمدهترین گونههای گیاهی آن نی، لوئی، جگن، نیلوفرآبی، درختچههای گز و پده میباشد.
گونههای شاخص جانوری:
تالابها همواره به عنوان یکی از مهمترین و حیاتیترین زیستگاه پرندگان آبزی بشمار میآید و بدلیل استفاده پرندگان نقاط دور دست و کشورهای دیگر در فصل مهاجرت، مورد توجه جوامع علمی و زیست محیطی جهان میباشند و حفاظت از آنها در اولویت قرار میگیرد. بخش وسیعی از پرندگان آبزی هورالعظیم را انواع اردکها و غازها تشکیل داده که برای مردم ساکن هور دارای اهمیت فوق العاده هستند. در فصل زمستان انواع پرندگان از جمله غاز و مرغابی، پلیکان، درنا و ... به این منطقه و مناطق همجوار آن مهاجرت میکنند. در بین پرندگان بومی هور دراج، اردک مرمری، چنگر معمولی، با کلان کوچک و در بین پرندگان مهاجر اردک بلوطی، غاز پیشانی سفید، عروس غاز، اکراس آفریقایی، از اهمیت بیشتری برخوردارند.
ماهیان هورالعظیم متجاوز از ۲۰ گونهاند که اغلب آنها شیلاتی و قابل صید هستند. علاوه بر ماهیان بومیی بعضی از ماهیان خلیج فارس در فصل تخمریزی در آبهای هورالعظیم تخمگذاری مینمایند. ماهیان هورالعظیم عبارتند از: ماهی بنیی، ماهی شیربت، ماهی گتان، ماهی به رزم، ماهی حمری، ماهی شلج، ماهی بیاح، ماهی هامور معمولی، ماهی کپور نقرهای، ماهی کپور سرگنده و ماهی آمورسفید.
گونه ارزشمند و در معرض خطر انقراض لاکپشت لاک نرم در هورالعظیم وجود دارد. از پستانداران منطقه میتوان گراز، شغال، خرگوش و شنگ را نام برد.
راههای دسترسی
جادههای موجود در تالاب جاده طبر ـ شط علی و جاده شرکت نفت از جمله راههای دسترسی جهت مشاهده حیات وحش میباشد.