ویرایش‌ها

دو ماه پیش از [[عملیات توکل ]] در منطقه عمومی آبادان، [[آبادان]]، عملیات دیگری در همین منطقه به شکست انجامیده بود. فرماندهان ستاد اروند بر آن شدند تا برای شکست محاصره چهار ماهه آبادان و باز پس گیری منطقه شرق [[رود کارون ]] و پس راندن دشمن تا مرز بین‌المللی [[شلمچه ]] و [[رود خین ]] عملیات توکل را طرح ریزی کنند و با بهره گیری از [[یگان‌های پیاده و زرهی ارتش ]] از سه محور [[جاده ماهشهر- آبادان، آبادان]]، آبادان ـ [[خرمشهر ]] و غرب کارون، آن را به اجرا درآورند.

امروز ساعت یک بامداد، عملیات از پیش طرح ریزی شده ای توسط ارتش و ستاد اروند به نام «توکل» در منطقه آبادان از محورهای: جاده ماهشهر آبادان، جاده اهواز آبادان (محور سلمانیه - مارد) و [[جبهه های ذوالفقاری، ذوالفقاری]]، ایستگاه 7، ایستگاه 12 و [[فیاضیه ]] شروع شد. بر اساس این طرح، دشمن در 5 مرحله، ابتدا از مناطق اشغالی شرق کارون عقب رانده می‌شد، سپس از غرب کارون نیز پاک‌سازی می‌گردید و نیروهای خودی به مرز می‌رسیدند.

(2) ابتدا نظر این بود که دو [[عملیات نصر ]] و توکل همزمان انجام گیرد و این آغاز مرحله تعرضی ارتش ایران در جنگ محسوب شود.

(3)در طرح مزبور، پشتیبانی مؤثر آتش توپخانه، قبل از عملیات و پشتیبانی هوائی توسط [[هلی‌کوپترهای هوانیروز ]] و جنگنده های نیروی هوائی ارتش در صبح روز عملیات، پیش بینی شده بود.

1.فرماندهی عملیات آبادان ـ خرمشهر: شامل [[تیپ 2 پیاده قوچان ]] با 3 گردان پیاده و یک [[گروهان تانک چیفتن ]] و عناصر ژاندارمری مستقر در جزیره آبادان و نیروهای سپاه پاسداران و بسیج مردمی، [[گردان توپخانه 105، 105]]، یک آتشبار توپخانه 130 میلی‌متری و یک آتشبار توپخانه کاتیوشا.

4. یک فرماندهی عملیات نامنظم: متشکل از حدود 2 [[گروهان ژاندارمری ]] و نیروهای مردمی.

5. یک فرماندهی توپخانه: جمعاً با 14 آتشبار توپخانه صحرایی 130 و 203 میلی‌متری و [[کاتیوشا]].

6. عناصر دیگر پشتیبانی خدمات رزمی و پشتیبانی رزمی شامل تیم هوانیروز، [[هوانیروز]]، [[گروهان مهندسی ]] و غیره. (5)

طرح شامل دو تک اصلی در محور جاده ماهشهر ـ آبادان و [[محور ایستگاه 7 ]] بود. بدین ترتیب که نیروهای تیپ 37 زرهی، که خود را از طرف [[ماهشهر ]] تا کیلومتر 9 سه‌راهی آبادان جلو کشیده بودند، در جاده مزبور وارد عمل می‌شدند و از ایستگاه 7 نیز نیروهایی مرکب از ارتش، فدائیان اسلام، کمیته و سپاه به فرماندهی ارتش عمل کرده و خود را به سمت جاده آبادان می‌کشید، که در صورت موفقیت، نیروهای عراقی در محاصره قرار می‌گرفتند.

طبق برآوردی که از وضعیت دشمن شده بود، عناصر [[لشکر 3 زرهی ]] و عناصری از [[لشکر 11 پیاده ]] ارتش عراق در مقابل یگان‌های فرماندهی اروند گسترش داشتند و لشکر 5 مکانیزه نیز که در منطقه عملیاتی [[اهواز ]] مستقر بود، می‌توانست حداقل با یک تیپ زرهی، لشکر 3 زرهی را در منطقه خرمشهر ـ آبادان تقویت نماید.

(7)تک پشتیبانی در حاشیه [[بهمن‌شیر ]] در جبهه های ذوالفقاری و ایستگاه 12 در نظر گرفته شده بود. همچنین قرار بود تیپ قوچان از لشکر 77، به عنوان تظاهر به تک از جبهه فیاضیه عمل کرده، صرفاً به اجرای آتش توپخانه روی نیروهای دشمن بپردازد. مأموریت اصلی این محور تلاش برای تجزیه قوای دشمن بود.

(8)در آغاز حمله برخلاف آنچه که پیش بینی شده بود آتش پشتیبانی بسیار ضعیف اجرا شد، سپس نیروهای تیپ 37 زرهی با حدود 31 تانک و نفربر وارد عمل شدند که پس از مقداری پیشروی از کیلومتر 10 آبادان به طرف ماهشهر، به [[میدان مین ]] دشمن برخورد کردند.

(11) از سوی دیگر، با آنکه اصلی‌ترین جناح عملیات با شکست روبرو شد، فرماندهی محور آبادان، یعنی ایستگاه 7 و [[بهمن‌شیر ]] به عملیات خود ادامه داد. در گزارش سپاه [[سوسنگرد ]] در این‌باره آمده است: … در همین حین که هنوز حمله از سمت ماهشهر به جایی نرسیده است و نیروهای دشمن هیچ‌گونه درگیری سختی از سمت ماهشهر نداشتند، از طرف [[سرهنگ شکرریز ]] فرمانده ععملیات عملیات آبادان و خونین شهر، به نیروهای سپاه و ارتش در منطقه آبادان دستور حمله به دشمن داده می‌شود و با شروع عملیات، برادران موفق شدند اولین سنگرهای دشمن را تصرف کرده و حتی تعدادی از افراد آن‌ها را اسیر سازند؛ اما به علت نرسیدن مهمات و نیروی کمکی و باز بودن راه تدارکاتی دشمن، وضعیت عوض می‌شود؛ دشمن مجدداً سنگرها را اشغال کرده، اسیران خود را آزاد می‌کند و برادران ارتشی، سپاهی و پیش‌مرگان مسلمان کرد را به اسارت می‌گیرد.

(13)بر اساس یک تحلیل نظامی، ظاهراً نیروهای دشمن اطلاعات کافی از طرح [[عملیات اروند ]] پیدا کرده بودند، زیرا در روز 19 دی ماه با آتش سنگین توپخانه و حملات هوایی، منطقه جا به جایی‌های عمده ای نیز در چندین محور از جمله اهواز ـ خرمشهر انجام داده، یگان‌هایی جهت تقویت واحدهای منطقه عمومی خرمشهر ـ آبادان اعزام کردند. شواهد یاد شده حکایت از این داشت که نیروهای دشمن متوجه حمله قریب‌الوقوع فرماندهی اروند در منطقه سرپل شده‌اند و به همین دلیل هم بود که یگان‌های احتیاط سپاه 3 عراق از منطقه [[اهواز ]] و [[بصره ]] به منطقه سرپل اعزام گردیدند.

(16)سیر و روند عملیات در محور جاده ماهشهر ـ آبادان در گزارش مورخه 21 / 10 / 59 قرارگاه اروند، چنین آمده است: تیپ 3 زرهی در ساعت 30 دقیقه بعد از نیمه شب مورخه 20 دی ماه، حمله روی مواضع دشمن را شروع کرد، در ابتدا پیشروی خوب بود ولی در ساعت 6/ 30 با روشن شدن هوا و نبودن وسایل مهندسی کافی از قبیل بولدوزر و لودر، امکان ایجاد [[خاکریز ]] فراهم نشد و در نتیجه تعدادی از تانک‌ها و بلدوزرهای [[بلدوزرها]] ی تیپ، مورد اصابت گلوله‌های ضد تانک دشمن قرار گرفتند، در این حین نیروهای تازه نفس دشمن وارد منطقه شدند و برتری بیشتر برای نیروهای دشمن ایجاد شد بنابراین ادامه حمله مقدور نگردید و علی‌رغم اینکه تعدادی از خاکریزهای در عمق گسترش دشمن، به تصرف نیروهای ایرانی در آمده و تیپ موفق به ایجاد رخنه در خط دفاعی دشمن گردیده بود، ولی به علت فشار دشمن، نگهداری مواضع آزاد شده میسر نگردید و تیپ مجبور به عقب نشینی به مواضع اولیه‌ی خود شد. در این عملیات بیشترین تلفات مربوط به یگانی بود که به مواضع وارد شده و موفقیت‌هایی نیز به دست آورده بود، ولی به علت عدم هماهنگی در پیشروی واحدهای تیپ، تمام عناصر این یگان شهید شدند یا به دست دشمن اسیر گردیدند. وسایل و تجهیزاتی که تیپ در این عملیات از دست داد، عبارت از: 24 دستگاه تانک، هفت دستگاه نفربر زرهی، یک دستگاه خودرو [[موشک انداز تاو ]] و تعدادی تجهیزات دیگر می‌باشد.