ویرایش‌ها

پس از عملیات بیت‌المقدس و عقب راندن دشمن از قسمت وسیعی از خاک ایران، مدتی در جبهه‌ها تحرکی جدی از سوی ایران صووت نمی‌پذیرد و سرانجام به دلایل زیر اولین عملیات برون مرزی طرح‌ریزی شده و به تصویب می‌رسد.

پس از فتح خرمشهر و برتری سیاسی ـ نظامی ایران، که یکی از اهداف آن، خاتمه جنگ بود، پیش بینی می‌شد که زمینه اتمام جنگ فراهم گردد و نظام بین الملل به طور جدی و با در نظر گرفتن عدالت و تنبیه متجاوز پایان جنگ را پی گیری کند، همان گونه که درباره بسیاری از جنگ‌های بین المللی چنین شد. اما برعکس، امریکا و غرب در جهت حفظ حکومت عراق و فشار بر جمهوری اسلامی تلاش‌های خود را آغاز کردند. امریکا بدون توجه به حقوق قانونی جمهوری اسلامی، در پی تحمیل مذاکره بدون شرط به ایران بود و در مجموع قدرت‌های بزرگ در تلاش بودند که مذاکرات صلح در شرایطی انجام شود که جمهوری اسلامی در موضع برتر نباشد.

الف) اهداف و مأموریت

مرحله اول عملیات: عملیات در ساعت ۲:۳۰ تاریخ 22 تیر 1361 با رمز یا مهدی ادرکنی (عج) با نیرویی متشکل از پنج تیپ از قرارگاه فتح، دو تیپ از قرارگاه فجر و یک تیپ از قرارگاه قدس آغاز شد. در ساعت اولیه، قرارگاه فتح موفق شد به هدف‌های از پیش تعیین شده (بالای کانال پرورش ماهی) دست باید، اما صبح روز بعد به دلیل متوقف شدن قرارگاه‌های فجر و قدس در خطوط اولیه و نیز پاتک دشمن ـ که بیشتر از جناح راست قرارگاه فتح بود و به دور خوردن تعدادی از یگان‌های خودی انجامید ـ فرماندهی قرارگاه مرکزی کربلا در حالی که نیروی قابل توجهی از دشمن منهدم شده بود، دستور عقب نشینی داد.

این مرحله در ساعت ۲۱:۳۰ تاریخ 26 تیر 1361 آغاز شد. در این مرحله دو تیپ از قرارگاه فتح و دو تیپ از قرارگاه نصر در عملیات شرکت داشتند. قرارگاه فتح که در محور پایین عمل می‌کرد موفق شد به منطقه حاشیه کانال (پل‌های احداثی روی کانال پرورش ماهی) برسد. در این میان، قرارگاه نصر اگرچه در انجام موفق مأموریت خود ناکام ماند، ولی توانست بخش معتنابهی از قوای دشمن را منهدم کند. به این ترتیب، قرارگاه کربلا برای حفظ و صیانت از نیروهای خودی مجدداً فرمان عقب نشینی داد.

این مرحله در ساعت ۲۲ روز ۲/۵/۱۳۶۱ با استعداد ۲ تیپ از قرارگاه نصر باهدف باز کردن یک معبر برای کار جدید جهت رسیدن به بصره آغاز شد که به دلایلی همچون ضعف نفوذ از محور شلمچه، هوشیاری دشمن و نیز موانع و استحکامات قابل توجهی که وجود داشت عملاً امکان عبور از خط اول دشمن فراهم نیامد.

تلاش اصلی در مرحله پنجم عملیات، که در تاریخ ۶/۵/۱۳۶۱ انجام گرفت، معطوف به محور شمالی پاسگاه زید در حد فاصل دژ مرزی عراق و خاکریزهای مثلثی دشمن شد. طی این مرحله، هفت تیپ تقویت شده از سپاه و دو تیپ از ارتش شرکت داشتند.

اگرچه جمهوری اسلامی در عملیات رمضان به اهداف از پیش تعیین شده خود دست نیافت، ولی با اجرای این عملیات و ورود به خاک دشمن نشان داد که در دستیابی به حقوق خود مصمم است. علاوه بر این، در پی این عملیات مسئولان جمهوری اسلامی متوجه شدند که برخلاف گذشته با شرایط کاملاً جدیدی در جنگ مواجه شده‌اند. بر همین اساس، می‌بایست استراتژی جدیدی تدوین می‌شد، لیکن در این خصوص دو دیدگاه متفاوت بروز کرد؛ عده‌ای کسب یک پیروزی بزرگ را برای پایان دادن به جنگ کافی می‌دانستند و عده‌ای دیگر به تلاش همه جانبه برای نیل به پیروزی نهایی معتقد بودند.

رمز عملیات: یا صاحب الزمان (عج) ادرکنی

بکوشید تا جامه ذلت نپوشید

در عملیات رمضان دستاوردهای ذیل حاصل می‌شود:

آغاز عملیات رمضان به عنوان مرحله جدید و سرآغاز تحول جدیدی در جنگ ایران و عراق، بازتاب گسترده‌ای در مجامع سیاسی بین المللی داشت. ریگان رئیس‌جمهور آمریکا، پس از اطلاع از خبر حمله‌ی ایران، در دیدار با رهبران کنگره‌ی آمریکا گفت:

واکنش‌های متعددی که با اجرای عملیات رمضان برانگیخته شد نشان دهنده اهمیت آثار آن بر توازن سیاسی و نظامی منطقه بود"باری گلدواتر" سناتور جمهوری خواه آمریکا گفت:

حمله ایران در شرق بصره، بازار جهانی نفت را تحت‌الشعاع خود قرار داد و موجب نگرانی شرکت‌های نفتی گردید. خبرگزاری روینتر به نقل از کارشناسان این شرکت‌ها اعلام کرد:

پس از عملیات بیت‌المقدس و آزادی خرمشهر و به خصوص با شروع عملیات رمضان، دولت‌ها، سازمان‌ها و مجامع بین المللی تلاش‌های جدیدی را برای توقف جنگ و برقراری آتش بس آغاز کردند. رادیو قطر به نقل از"حبیب شطی" دبیر کل سازمان کنفرانس اسلامی، گزارش داد که کمیسیون حسن نیت کنفرانس اسلامی در تلاش تازه در صدد یافتن راه حل مناسب برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق ظرف دو ماه آینده است.

مهم‌ترین وظیفه سازمان ملل متحد، حفظ صلح و امنیت بین المللی است و برای تحقق این هدف، می‌بایست مطابق منشور ملل متحد، علیه متجاوز اقدام کند. اما زمانی که عراق به خاک ایران تجاوز کرد بخش بزرگی از مناطق جنوب و غرب کشور را به اشغال خود در آورد، این سازمان، نه تنها علیه متجاوز اقدام نکرد، بلکه مواضع و تصمیمات آن، در جهت تثبیت و حمایت از متجاوز بود. شورای امنیت سازمان ملل متحد مدت 22 ماه در برابر تجاوز عراق سکوت کرد. در این مدت نیروهای عراقی به پیش روی خود در خاک ایران ادامه دادند و به تحکیم مواضع پرداختند. در حالی که جمهوری اسلامی نیز درگیر شدیدترین بحران سیاسی نظامی داخلی بود. ظاهراً اعضای شورای امنیت به پیروزی گروه‌های مخالف نظام ایران امیدوار بودند تا در موقعیت جدید به اتخاذ موضع بپردازند.

عراق بعد از عملیات بیت‌المقدس استراتژی نظامی خود را تغییر داد و از برخی مناطق اشغالی عقب نشست تا در عرصه سیاست جهانی خود را صلح‌طلب معرفی کند و امکان میزبانی هفتمین کنفرانس سران کشورهای غیر متعهد را- که از قبل از جنگ قرار شده بود در شهریور 1361 در بغداد برگزار شود- فراهم سازد و علاوه بر کسب وجهه سیاسی در عرصه بین المللی، با استفاده از امتیاز میزبانی و پشتیبانی کشورهای دوست، شرایط خود را بر ایران تحمیل کند و در اجرای این سیاست، اغلب کشورهای عرب، یوگسلاوی، پاکستان، بنگلادش و... نیز به یاری صدام برخاستند.

در پی اجرای عملیات رمضان، جمهوری اسلامی ایران بر حقانیت عملکرد دفاعی خود تأکید کرد. در این باره آقای هاشمی رفسنجانی در سخنانی مواضع جمهوری اسلامی در خصوص جنگ، دلایل ورود به خاک عراق، اهداف عملیات ایران، موضع جانب‌دارانه کشورهای عربی حوزه خلیج فارس از عراق و تفسیرهای اشتباه غربی‌ها از صدور انقلاب اسلامی را تشریح کرد و به مقایسه‌ی عملکرد ایران و عراق در رعایت قوانین انسانی در جنگ پرداخت. وی درباره عملیات رمضان گفت: «شروع اين عمليات نقطه اي حساس در تاريخ حركت انقلاب اسلامي ايران است.»

آغاز عملیات رمضان به عنوان مرحله جدید و سرآغاز تحول جدیدی در جنگ ایران و عراق، بازتاب گسترده‌ای در مجامع سیاسی بین المللی داشت. ریگان رئیس‌جمهور آمریکا، پس از اطلاع از خبر حمله‌ی ایران، در دیدار با رهبران کنگره‌ی آمریکا گفت: «تهاجم نيروهاي ايران به عرا ق می‌تواند تمام منطقه را به خطر بيندازد.»

در فصل چهارم اشاره کردم بعد از اینکه نیروهای سرافراز ارتش اسلام در استان خوزستان به مرزهای بین المللی رسیدند و در نوار مرزی مستقر شدند.در سراسر جبهه‌ها تقریباً یک ماه سکوت حاکم شد.

حسن محقق:

عباس نساج یگانه بیدگلی:

مصطفی محقق:

پرسیدم: «حمله چه‌طوری بود؟»

شدت آتش عراقی‌ها به قدری شدید بود که ما قدرت انجام هیچ کاری را نداشتیم. 4-5 عدد از دستگاه های ما را زدند. به بچه‌ها گفتم: که آن‌ها را رها کنید و سنگر بگیرید! تعداد زیادی مجروح، تعدادی هم شهید شده بودند. جالب اینکه همراه خود تانک هم داشتیم ولی از آن‌ها کاری بر می‌آمد، از هر طرف که وارد عمل می‌شدند از طرف دیگر آن‌ها را می‌زدند! بر خلاف میل باطنی دوباره به سراغ رضایی رفتم و گفتم: آقای رضایی وضعیت ما چطوری است؟ توانستی با بی سیم تماس بگیری یا نه؟ ما باید چکار کنیم؟ رضایی با بغض گفت: من نتوانستم تماس بگیرم و اینجا گیر افتادیم! اگه می تونین خودتون رو نجات بدین!

وقتی از مرخصی برگشتم یک مینی بوس از بسیجی‌های داوطلب دولت آباد را هم جمع آوری کردم و برگشتم جبهه! دو عملیات فتح المبین و بیت‌المقدس کمر ارتش عراق را در هم شکسته بود. خسارات و تلفات وارد شده به ماشین جنگی عراق به قدری زیاد بود که عراق جبران آن را در فاصله کوتاهی نداشت. خطوط دفاعی و پدافندی عراق در هم ریخته بود و بر اساس این موارد عملیات رمضان با اهداف بزرگ‌تری مثل تصرف شهر بصره طراحی شد! البته قصد تجاوز و کشور گشایی و الحاق آن به ایران در کار نبود، بلکه هدف اصلی قطع عقبه‌ی اصلی تدارکاتی ارتش عراق بود. ضمن اینکه سقوط شهر بصره و تصرف آن به دست ایران، می‌توانست اهرم فشاری بر دولت عراق باشد تا منطقی‌تر و با رعایت اعتدال و عدالت صحبت کند! با توجه به ضعف ارتش عراق در طراحی این عملیات، خطوط اول عراق اهمیت چندانی نداشت. فرماندهان ما مطمئن بودند که این خطوط به راحتی سقوط می‌کند. پس عمده‌ی تمرکز خود را روی نفوذ به اطراف بصره صرف کرده بودند! در جلسات توجیهی، مسیر حرکت ما به طرف شرق و شمال شرقی شهر بصره بود. برای رسیدن به کناره‌ی شهر بصره باید از دژ مرزی عبور می‌کردیم. از خاکریز اول عراق هم عبور کردیم و بعد از طی مسافتی در حدود چهل کیلومتر به بصره می‌رسیدیم! لشکر 14 امام حسین (ع) برای رسیدن به اطراف بصره، بدون توجه زیاد به خط اول دشمن، چند مسیر نفوذ برای نیروهای پیاده خود طراحی کرده و شب عملیات نیروهای خود را از آن عبور داد! دستور حرکت ما و باقی‌مانده‌ی لشکر صادر شد. به ما گفتند آن مسیری که نیروهای پیاده رفته‌اند را برای شما با طناب سفید و شب نما علامت گذاری کرده‌ایم تا گم نشوید. البته محل دقیق معابر را خودشان هم نمی‌دانستند و حدود آن را به ما گفتند!