هور الهویزه

هورالهویزه که به هورالعظیم هم معروف است، در غرب منطقه دشت‌آزادگان به طول حدود هفتاد و پنج کیلومتر و عرض چهل کیلومتر با وسعتی در حدود 3000 کیلومتر مربع گسترده شده است و از شمال به تنگه چزابه و یال جنوبی هور‌السناف، از جنوب به دشت نشوه، از شرق به دشت‌آزادگان و هویزه و از غرب به رودخانه دجله و جاده العماره - بصره محدود می‌شود و آب رودخانه‌های دجله، کرخه‌نور، دویرج، طیب، میمه و باران‌های فصلی آن را تغذیه می‌کند.

عمق آن بین چهار تا کمتر از یک متر متغیر است و مانعی طبیعی برای تحرکات نظامی محسوب می‌شود. مهم‌ترین مجرای خروجی هورالهویزه، کانال سوئیب است که به صورت یک آبراه طبیعی آب هور را به اروندرود هدایت می‌کند. وجود پوشش گیاهی نی، چولان و بردی در این منطقه زمینه مناسبی را برای معیشت روستایی و عشایری متکی بر کشاورزی و پرورش گاومیش فراهم ساخته است.

جزایر مجنون شمالی و جنوبی برای بهره‌برداری از چاه‌های نفت هور به طور مصنوعی و با به کارگیری سیل‌بند توسط عراق در داخل هورالهویزه احداث شده است. روستای ترابه به عنوان مهم‌ترین عارضه‌های خشکی منطقه خودنمایی می‌کند و عبور جاده بصره - العماره از ساحل غربی هور و وجود پل‌های العزیز، القرنه و نشوه، موقعیت نظامی تنگه چزابه در شمال هور و وجود منابع سرشار نفتی، بر اهمیت نظامی و اقتصادی هورالهویزه افزوده است. پس از پیروزی انقلاب اسلامی از نوار مرزی طلائیه تا چزابه - که از میان هور الهویزه می‌گذرد - مراقبت لازم صورت نمی‌گرفت. لذا مزدوران عراقی به سادگی از این منطقه به دشت‌آزادگان نفوذ و ضمن قاچاق سلاح، اقدام به عملیات خرابکارانه می‌کردند.

در جریان جنگ با توجه به اینکه هورالهویزه مانع بزرگی برای عبور نیروهای نظامی بود، هرگز به عنوان یک معبر نظامی مورد توجه دشمن قرار نگرفت. لذا فرماندهان خودی برپایه آسیب‌پذیری دشمن در این منطقه، عملیات‌های خیبر، بدر و چند عملیات محدود دیگر را با نام‌های قدس 1، 2، 4، 5 و عاشورای 4 و انصار‌الحسین طراحی و اجرا کردند.

عبور تجهیزات و لشکرها از آب، و جنگ در خشکی در آن سوی آب برای نیروی خودی بسیار دشوار بود. این اقدام در آغاز فقط به نیروهای غواص و استفاده از قایق متکی بود ولی پس از چند ماه پلی به طول سیزده کیلومتر از ساحل خودی به جزایر مجنون کشیده شد. پس از آن نیز با تلاش چند گروه مهندسی، چندین جاده در میان آب احداث شد که مهم‌ترین آنها جاده سیدالشهداء (ع) است. همچنین عراق - در چارچوب استراتژی دفاع فعال - در اردیبهشت 1365 تکی اجرا کرد که نتیجه‌ای برای دشمن به همراه نداشت. سرانجام ارتش عراق در تیرماه 1367 با افزایش توان تجهیزاتی و رزمی خود و با اجرای تک جبهه‌ای و هلی‌برن به جزایر مجنون حمله کرد و توانست آن را اشغال کند. در این هجوم، علی هاشمی فرمانده قرارگاه شناسایی نصرت به شهادت رسید.

کتاب اطلس جغرافیای حماسی، ص 167 ـ 168

هورالعظیم که تنها باقیمانده تالاب‌های بسیار بزرگ بین النهرین است، در غرب استان خوزستان واقع شده است و به لحاظ تنوع زیستی، فوق العاده غنی است و عمده منابع آبیِ تالاب از طریق رودخانه‌های کرخه، نیسان، سابله و نهرهای انشعابی تامین می‌شود. این تالاب یا به اصطلاح محلی «هور»، همواره منبع اقتصادی غنی‌ای برای مردم مجاور آن بوده و حاشیه نشینان هور که مردمی از تبار عرب می‌باشند، به واسطه نعمات موجود در آن امرار معاش می‌نمودند و تا قبل از جنگ تحمیلی ده‌ها روستا و آبادی حاشیه هور با استفاده از هور و نیز از آبزیان آن اقتصاد خانواده های خویش را تأمین می‌کردند. اما تقریباً تمام روستاهای مجاور هور بجز شهر رفیع به طور کلی از بین رفته و عملاً جز اسمی از آن‌ها چیزی برجای نمانده است. هورالعظیم که یک سوم در ایران و دو سوم آن در عراق واقع شده، یکی از زیستگاه‌های حساس و مهم پرندگان مهاجر آبزی و بومی منطقه است و حواصیل، غاز پیشانی سفید، شغال، روباه، گربه جنگلی، سمور آبی، گراز، شیر بد و انواع ماهی کپور از جمله حیات وحش منحصر به فرد این تالاب هستند.

این هور تنها تالابی است که بر اساس بررسی‌های کارشناسی از 100 نمره، نمره 100 را کسب کرده و هیج تالابی تاکنون چنین نمره‌ای را به دست نیاورده است. بیشترین تعداد پرنده‌های در معرض خطر در این تالاب به‌سر می‌برند و این تالاب از نظر حجم و انوع پرنده نیز بسیار قابل توجه است. یکی از کارکردهای مهم تالاب، جلوگیری از طوفان شن و گرد و خاک است؛ چراکه تالاب‌ها رطوبت آب را بالا می‌برند. خشک شدن هورالعظیم چه در ایران و چه در عراق میزان وقوع طوفان‌های شن را افزایش داده است و باعث شده استان خوزستان در سه سال اخیر با گرد و غبارهایی حدود 21 برابر استاندارد مواجه شود. منطقه هورالهویزه دارای دو نوع طبیعت «هور» و «خشکی» است که بخش خشکی آن دارای هشت تا 10 کیلومتر عرض است و توسط دو «هور» بزرگ یعنی «هورالهویزه» در شرق و «هورالحمار» در غرب احاطه شده است. همچنین این منطقه توسط رودخانه دجله بر دو قسمت شرقی و غربی تقسیم می‌شود که سه چهارم آن در شرق رودخانه واقع شده است و نیز جاده استراتژیک مواصلاتی عماره ـ بصره در غرب رودخانه دجله جای گرفته است.

در داخل منطقه هورالهویزه جزایر مجنون شمالی و جنوبی قرار گرفته است که علاوه بر آن تأسیسات دیگری از قبیل دکل‌های برق، دکل‌های تقویتی رادیو و تلویزیون، تأسیسات و کارخانجات کاغذسازی، چاه‌های نفت و غیره وجود دارد.

از تیرماه سال 61 مقدمات استراتژیکی تعقیب متجاوز برای رفع فتنه در دستور کار فرماندهان نظامی ایران قرار می‌گیرد که براساس آن، منطقه هورالهویزه مورد شناسایی قرار می‌گیرد.

این منطقه به وسعت هزار کیلومترمربع و جزایر مجنون شمالی و جنوبی به وسعت 200 کیلومترمربع در آن قرار دارد.

فاصله آن از شهرک «القرنه» عراق 15 کیلومتر و بزرگراه بصره ـ العماره که از گلوگاه‌های مهم عراق است از غرب آن می‌گذرد. شهر هویزه در شمال غربی هور قرار دارد و مرز ایران از دل آب‌های آن عبور می‌کند. در جنوب آن شهرک القرنه و در شمال آن شهرک «الغدیر» قرار دارد.

یکی از دلایل انتخاب این منطقه از سوی ایران برای عملیات خیبر استفاده بهینه از نیروهای پیاده و عدم توانایی استفاده عراقی‌ها از یگان‌های زرهی به دلیل شرایط خاص منطقه بود. وجود نیزارهای مختلف در این منطقه پناهگاه خوبی برای اختفای نیروها به حساب می‌آمد.

منطقه هورالهویزه که دارای باتلاق‌های فراوان و پوشش‌های گیاهی خاص مانند نی، بربی و چوران می باشد، دارای 50 روستای مسکونی است. بیشتر مردم این منطقه از شیعیان جنوب عراق بودند که به دلیل ظلم و ستم از سوی حزب بعث عراق به این منطقه رانده شده بودند و در سخت‌ترین شرایط منطقه زندگی می‌کردند.

http://www.irandeserts.com/content/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87_%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1/%D8%AF%D8%B1%D9%8A%D8%A7%DA%86%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D8%AA%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%A7/%D8%AA%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D9%87%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B8%DB%8C%D9%85_%D9%87%D9%88%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%B2%D9%87_.htm